Κατηγορίες
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Πανικοβλήθηκες; Είναι εντάξει.

Τι λέει η θεωρία για όταν το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να αποδεχτείς την πραγματικότητα.

Του Steve Magness*

Το έχεις ζήσει. Προπονείσαι για τον πρώτο σου αγώνα. Ετοιμάζεσαι να ανέβεις στη σκηνή για να μιλήσεις σε δεκάδες ξένους. Πρέπει να απαντήσεις σε ένα τεστ που θα καθορίσει την μελλοντική σου ζωή. Όποια και να είναι η σκηνή, είναι η αβεβαιότητα της προσπάθειας που φέρνει φόβο, νεύρα ακόμα και δάκρυα.

Ερώτηση παγίδα: Τί νομίζεις ότι είναι καλύτερο να κάνεις; Να αγνοήσεις τη δυσκολία και να πεις στον εαυτό σου ότι δεν θα είναι επώδυνο, θα τα καταφέρω. Ή να προετοιμαστείς ψυχολογικά για την προσπάθεια που ακολουθεί σαν να είναι το πιο δύσκολο πράγμα που θα αντιμετωπίσεις.

Ευτυχώς για σένα (για όλους μας), οι επιστήμονες έχουν μελετήσει αυτό το φαινόμενο και έχουν απάντηση. Πάρε για παράδειγμα το τρέξιμο, το πιο προσιτό σπορ. Οι ερευνητές έχουν μια καλή θεωρία για το ρυθμό που θα αναπτύξεις. Βασίζεται στη σύγκριση της προσπάθειας που απαιτείται απέναντι σε αυτή που περίμενες ότι θα χρειαστεί. Και συνοψίζεται στο εξής απλό μα εντελώς μη αυτονόητο συμπέρασμα. Όταν η προσπάθεια που απαιτείται είναι λιγότερη από ότι περίμενες, το σώμα σου επιταχύνει, όταν είναι περισσότερη, επιβραδύνει.

Την αποκαλώ, χαριτολογώντας, θεωρία της παράταιρης προσπάθειας (και τελειώσαμε με τις θεωρίες για σήμερα). Βασικά λέει ότι όταν η προσπάθεια για οτιδήποτε διαφέρει από τις προσδοκίες σου, ο πιλότος (ο εγκέφαλος) αντιδρά και διορθώνει την πορεία με όλα του τα όπλα (ορμόνες, επίπεδα γλυκόζης, μυϊκός τόνος κτλ). Ο βαθμός αντίδρασης του εγκεφάλου είναι ανάλογος με τη διαφορά. Και εδώ είναι το κλειδί της θεωρίας: όταν η διαφορά είναι πολύ μεγάλη ο εγκέφαλος το παρακάνει. Αν για παράδειγμα, είχες προετοιμαστεί ότι το ποδοσφαιράκι σήμερα το απόγευμα θα είναι παιχνιδάκι, στο πρώτο ίχνος πόνου ο εγκέφαλος διαμαρτύρεται. Έϊ! Τι είναι αυτά; Αλλιώς μου τα’ χες πει. Δεν παίζω! Και το σώμα αντί να προσαρμοστεί στην αυξημένη προσπάθεια, αμύνεται και επιβραδύνει.

Μεγαλοφυές θα σκεφτείς! Άρα έχουμε την απάντηση. Αρκεί να περιμένεις πάντα το χειρότερο για να αποδίδεις τα καλύτερα. Κι όμως, λάθος. Όταν οι προσδοκίες ξεφύγουν τελείως προς το δραματικά χειρότερο ή και το απίστευτα καλύτερο, τότε αυτό το ιδιότροπο εργαλείο, το μυαλό, μπαίνει στη δεν-αξίζει-τον-κόπο-να-ασχοληθώ διάθεση. Νευροβιολογικά αποδεδειγμένο. Συνοψίζεται στο εξής: Αν είναι σίγουρο ότι θα αποτύχεις (ή είναι για γατάκια) τότε γιατί να σπαταλήσεις ενέργεια και φαιά ουσία; Είσαι καταδικασμενος εξαρχής.

Που μας φέρνει στο κυρίως πιάτο αυτής της αναλογίας. Είμαστε εθισμένοι να αντιμετωπίζουμε την αυτοπεποίθηση σαν νταηλίκι. Ένα μετάλλιο που μας πείθει συνεχώς ότι μπορούμε να αντιμετωπίσουμε οποιαδήποτε δυσκολία η ζωή φέρνει στο δρόμο μας. Δεν είναι όμως έτσι. Η πραγματική αυτοπεποίθηση είναι η δυνατότητα (ή καλύτερα η δύναμη) να αγκαλιάζεις την πραγματικότητα για αυτό που ακριβώς είναι. Είναι η δεξιότητα του να μπορείς να μειώνεις την απόκλιση μεταξύ του τι νομίζεις ότι θα συμβεί (ή πρέπει να συμβεί ή σου αξίζει να συμβεί) και του τι συμβαίνει στα αλήθεια, ώστε μυαλό και σώμα να μπορούν να προετοιμαστούν αποτελεσματικά για μια αναλογική, όχι ασύμμετρη, απάντηση.


Ιστορίες, σαν και αυτή, που εμπνέουν και παρακινούν.
Κάθε βδομάδα στο email σου.


Το εξαιρετικό The School of Life έχει υιοθετήσει αυτόν τον ορισμό. Μας λέει ότι “η δυνατότητα να πιστεύουμε στον εαυτό μας είναι σε τεράστιο βαθμό η αντανάκλαση της δυνατότητας να αντιλαμβανόμαστε τις πραγματικές διαστάσεις των δυσκολιών που θα αντιμετωπίσουμε.”

Σήμερα, αυτό είναι αλήθεια, κάθε φορά που αξιολογούμε το πως αντιδρούμε εμείς ή οι γύρω μας σε μια απειλή. Είναι εύκολο να λες “ηρέμησε” και να σνομπάρεις τους πανικοβλημένους, αλλά τι και αν οι άλλοι έχουν αντιληφθεί τη σοβαρότητα της κατάστασής καλύτερα από ότι εσύ; Κάθε φορά που λες σε κάποιον να “χαλαρώσει” στέλνεις το αντιφατικό μήνυμα ότι είτε αντιδρά υπερβολικά είτε ότι τους κρύβεις κάτι. Για αυτό το αποτέλεσμα είναι συνήθως το αντίθετο από ότι ελπίζεις.

Υπάρχει μια λεπτή διαφορά μεταξύ πανικού και προετοιμασίας και δεν είναι αυτή που νόμιζες τόσο καιρό. Προετοιμασία σημαίνει, απλά και πρώτα απ’ όλα, να αποδέχεσαι την πραγματικότητα, όσο σκληρή και αν είναι, για αυτό που ακριβώς που είναι. Δεν είναι εύκολο. Το λέει όμως και η θεωρία.


* Βασισμένο στο άρθρο του για το newsletter Peak Performance (γράψου, αξίζει τον κόπο).