Κατηγορίες
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Η μαγική συνταγή των αδιάβαστων.

Γιατί πρέπει να αρχίσεις να διαβάζεις λιγότερα βιβλία.

Ο σύγχρονος κόσμος εξισώνει την ευφυΐα με το να είσαι καλά διαβασμένος.

Η ανάγνωση πολλών βιβλίων είναι το σήμα κατατεθέν της ιδιοφυίας και η μοναδική πύλη για το κοινωνικό κύρος και για την κατανόηση του κόσμου.

Είναι δύσκολο να φανταστείς ότι κάποιος μπορεί να καταλήξει σε οποιοδήποτε – αξιόλογο ας πούμε – συμπέρασμα για – πρακτικά – οτιδήποτε χωρίς να έχει διαβάσει έναν τεράστιο αριθμό τίτλων κατά την πάροδο των ετών. Και άρα δεν υπάρχει όριο στο πόσο πρέπει να διαβάζεις. Πρέπει να διαβάζεις συνεχώς, όλη μέρα, όλες τις ώρες, για να γίνεσαι όλο και εξυπνότερος με την κάθε σελίδα. Ο αριθμός των βιβλίων που θα καταφέρεις να διαβάσεις μέχρι τη μέρα που θα πεθάνεις είναι αποκαλυπτικός για την πολυπλοκότητα και την ωριμότητα του εγκεφάλου σου.

Αυτή η μαξιμαλιστική φιλοσοφία για την ανάγνωση απολαμβάνει τεράστιο πολιτιστικό κύρος.

Υποστηρίζεται από κολοσσιαίους εκδότες και τη δημοσιογραφική ελίτ που παρελαύνει συνεχώς νέους τίτλους μπροστά σου και υπονοεί – όχι τόσο διακριτικά – ότι θα μείνεις πίσω (καθυστερημένε!) και θα καταδικαστείς σε μια στενόμυαλη, επαρχιώτικη νοοτροπία. Και αυτό αν δεν τρέξεις να διαβάσεις τα τέσσερα βιβλία που κέρδισαν φέτος όλα τα μεγάλα βραβεία καθώς και τους επτά – τουλάχιστον – τίτλους που πήραν συναρπαστικές κριτικές από τις Κυριακάτικες εφημερίδες και όλα αυτά μέχρι το Μάρτιο. Το αποτέλεσμα είναι υπερβολικά φορτωμένα ράφια (ή Kindle) με σκονισμένα αλλά ολοκαίνουργια βιβλία και ένα αφόρητο αίσθημα ενοχής για το πόσο πίσω έχεις μείνει.

Μπορείς να ξαποστάσεις λίγο.

Ακόμα και κάτω από αυτή την αφόρητη πίεση για να καταναλώσεις έναν ολοένα και μεγαλύτερο όγκο βιβλίων θα μπορούσες να αναλογιστείς μια συναρπαστική πτυχή του κόσμου πριν τη σύγχρονη εποχή. Ποτέ δεν πίεζε τους ανθρώπους να διαβάσουν.

Η ανάγνωση, φυσικά, θεωρούταν, εξαιρετικά σημαντική, αλλά ο αριθμός των βιβλίων που θα διάβαζες εξαρτιόταν εξ ολοκλήρου από σένα. Δεν ήταν για οικονομικούς λόγους. Τα βιβλία ήταν όντως πολύ ακριβά τότε, αλλά αυτό δεν ήταν το πρόβλημα. Αυτό που είχε σημασία ήταν να διαβάσεις προσεκτικά λίγα βιβλία αλλά πολύ καλά, αντί να σπαταλάς την προσοχή σου σε ένα τεράστιο αριθμό τόμων.

Ο παλιός κόσμος σε οδηγούσε να διαβάσεις τόσο λίγο γιατί εξερευνούσε επίμονα μια ερώτηση που ο σύγχρονος κόσμος αποφεύγει.

Ποιό είναι το νόημα της ανάγνωσης; Και είχε απαντήσεις. Για να πάρουμε το υπέρτατο παράδειγμα: Οι Χριστιανοί και οι Μουσουλμάνοι έβρισκαν την αξία της ανάγνωσης σε έναν πολύ συγκεκριμένο στόχο: την επίτευξη της αγιότητας. Το να διαβάζεις ήταν σαν να προσπαθούσες να προσεγγίσεις το μυαλό του Θεού. Σε κάθε περίπτωση αυτό σήμαινε ότι ένα βιβλίο, και ένα μόνο – η Βίβλος ή το Κοράνι – θεωρούταν σαν απίστευτα και ασύγκριτα πιο σημαντικό από οποιοδήποτε άλλο. Το να διάβαζες αυτό το βιβλίο, ξανά και ξανά και με μεγάλη προσήλωση, ακόμα και πέντε ή λιγότερες σελίδες τη μέρα, θεωρούταν πιο σπουδαίο από το να ξεκοκαλιάζεις μια ολόκληρη βιβλιοθήκη την εβδομάδα.

Με το ίδιο σκεπτικό, στην αρχαία Ελλάδα έπρεπε να επικεντρωθείς σε δύο μόνο βιβλία.

Η Οδύσσεια και η Ιλιάδα θεωρούταν το τέλειο αποθετήριο του ελληνικού κώδικα τιμής και οι καλύτεροι οδηγοί για τις στρατιωτικές και πολιτικές υποθέσεις. Πολύ αργότερα, τον 18ο αιώνα στην Αγγλία, το ιδανικό της ανάγνωσης επικεντρώθηκε στην Αινειάδα του Βιργίλιου. Για να θεωρηθεί ένας κύριος (gentleman) καλλιεργημένος έπρεπε να γνωρίζει αυτό το – τόσο (!) πολύ μακρύ – ποίημα απέξω. Το να διάβαζες περισσότερο θεωρούταν εκκεντρικό – άσε δε και λίγο ανθυγιεινό.

Μια διαφορετική οπτική.

Μπορείς να καταλάβεις αυτή τη μινιμαλιστική προσέγγιση απέναντι στην ανάγνωση σε πρώιμες απεικονίσεις ενός από τους ήρωες της Χριστιανοσύνης, του Αγίου Ιερώνυμου, ο οποίος από κάθε άποψη ήταν η υπέρτατη διάνοια του Χριστιανισμού. Μετέφρασε στα Λατινικά τα Ελληνικά και Εβραϊκά τμήματα της Βίβλου, έγραψε έναν μεγάλο αριθμό βιβλίων και – την προσοχή σου παρακαλώ – είναι πλέον ο προστάτης Άγιος των βιβλιοθηκών.

Όμως, παρά τις επιστημονικές του προσπάθειες, στις απεικονίσεις του πως και που δούλευε ξεχωρίζει μια λεπτομέρεια: δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου βιβλία στο διάσημο, πια, γραφείο του. Από όπου και να το πιάσεις είναι εντυπωσιακό: Ο πιο έξυπνος διανοούμενος της πρώιμης Εκκλησίας φαίνεται ότι είχε διαβάσει λιγότερο από το μέσο οκτάχρονο σήμερα. Σύμφωνα με την διάσημη ελαιογραφία του Antonello da Messina, ο Άγιος παρουσιάζεται σαν τον περήφανο ιδιοκτήτη συνολικά δέκα περίπου βιβλίων!

Ο σύγχρονος κόσμος έχει χωρίσει με αυτήν την μινιμαλιστική προ-μοντέρνα προσέγγιση της ανάγνωσης.

Έχει υιοθετήσει το μάντρα του Διαφωτισμού. Μια ιδέα που οδηγεί σε μια πολύ διαφορετική κατεύθυνση. Δεν πρέπει να υπάρχει όριο στο πόσο διαβάζεις επειδή στο ερώτημα του “γιατί διαβάζεις”, υπάρχει μόνο μία απάντηση.

Ποτέ δεν θα είναι περιληπτική και ούτε επαρκώς φιλόδοξη. Διαβάζεις για να μάθεις τα πάντα. Δεν διαβάζεις για να κατανοήσεις το Θεό ή να παρακολουθήσεις την πολιτική ή απλά να ηρεμήσεις το μυαλό σου. Διαβάζεις για να κατανοήσεις ολόκληρη την ανθρώπινη ύπαρξη, όλους τους πλανήτες και το σύνολο της ιστορίας από την αρχή του κόσμου. Είσαι (είμαστε) συλλογικά πιστός στην ιδέα της αθροιστικής γνώσης. Όσα περισσότερα βιβλία έχεις καταναλώσει, τόσο πιο κοντά είσαι στο να καταλάβεις το νόημα της ζωής.

Οφείλεις να είσαι υποχρεωμένος στα ιδεώδη του Διαφωτισμού για την ανάγνωση.

Αλλά η μαξιμαλιστική του κληρονομιά είναι πανταχού παρούσα σήμερα: Στους εκδοτικούς οίκους, στον τρόπο παρουσίασης των βιβλίων στο κοινό, στο σχολείο και στα πολυκαταστήματα. Και το κυριότερο στο μυαλό σου, μέσα από την ενοχική απάντηση στην πίεση να διαβάζεις (ή έστω να ακούς 🤓) ολοένα και περισσότερα βιβλία.


Ιστορίες, σαν και αυτή, που εμπνέουν και παρακινούν. Κάθε εβδομάδα στο email σου.


Αυτή η εξαντλητική προσέγγιση στην ανάγνωση δεν σε κάνει ιδιαίτερα χαρούμενο.

Εισαι πνιγμένος στα βιβλία. Δεν έχεις χρόνο να τα ξαναδιαβάσεις. Είσαι εξαντλημένος από αυτό το, πλέον μόνιμο, αίσθημα ότι δεν διαβάζεις αρκετά σε σύγκριση με τους γύρω σου – στο λέει και το αφεντικό σου – και σε σχέση με αυτό που τα μέσα ενημέρωσης έχουν κηρύξει ως το ελάχιστα αποδεκτό.

Επιστροφή στο παρελθόν.

Για να κάνεις τη ζωή σου ευκολότερη ίσως αξίζει να τολμήσεις να κάνεις μια πολύ παλιομοδίτικη ερώτηση: “γιατί στο καλό διαβάζω;” Και αυτή τη φορά, αντί να απαντήσεις “για να μάθω τα πάντα“, θα μπορούσες να επικεντρωθείς σε έναν πολύ πιο περιορισμένο, συγκεντρωμένο και χρήσιμο στόχο.

Μπορείς – για παράδειγμα – να καταλήξεις στο ότι ενώ η κοινωνία μπορεί να αποζητά την απόλυτη γνώση, το μόνο που εσύ χρειάζεσαι και θέλεις είναι να συλλέξεις γνώσεις που θα σε βοηθήσουν να ζήσεις τη ζωή σου καλύτερα. Μπορεί να αποκτήσεις ένα νέο μάντρα για να καθοδηγήσεις την ανάγνωσή σου και αυτό να είναι το εξής. “Διαβάζω για να μάθω να ζω καλύτερα“. Τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο.

Με αυτήν τη νέα και επαναστατική φιλοσοφία μεγάλο μέρος της πίεσης για συνεχή ανάγνωση (και ατελείωτα νέα βιβλία) θα αρχίσει να εξασθενεί.

Ξαφνικά θα αποκτήσεις την ίδια επιλογή που κάποτε ήταν ανοιχτή στον Άγιο Ιερώνυμο. Μπορείς να έχεις μόνο δέκα βιβλία στο ράφι σου και όμως να μην αισθάνεσαι καθόλου πνευματικά υποσιτισμένος ή στερημένος.

Μόλις μάθεις να διαβάζεις απλά και μόνο πως να ζεις ικανοποιημένος, δεν θα χρειαστεί να ξανακυνηγήσεις κάθε blockbuster (ευπώλητο) της σεζόν. Μπορείς να επικεντρωθείς στους τίτλους που εξηγούν καλύτερα ποια είναι τα βασικά συστατικά της ικανοποίησης.

Για παράδειγμα, θα χρειαστείς μερικά βιβλία που εξηγούν την ψυχή, που σε διδάσκουν πώς λειτουργούν οικογένειες και πώς μπορούν αυτές να είναι λιγότερο δυσλειτουργικές, που σε οδηγούν να βρεις μια δουλειά που να μπορείς να αγαπήσεις και σε κατευθύνουν στο πως να βρεις το θάρρος να πιάσεις από τα μαλλιά τις ευκαιρίες που σου δίνονται.

Θα χρειαστείς βιβλία που μιλούν για τη φιλία και την αγάπη, τη σεξουαλικότητα και την υγεία. Θα θελήσεις βιβλία για το πως να ταξιδεύεις, πως να εκτιμάς αυτά που σου δίνονται και πως να συγχωρείς. Θα αναζητήσεις βιβλία που θα σε βοηθούν να παραμείνεις ήρεμος, να πολεμήσεις την απελπισία και να απαλύνεις τις απογοητεύσεις και το φόβο της καθημερινότητας.

Έχοντας αυτούς τους στόχους κατά νου, δεν χρειάζεσαι μια ατελείωτη βιβλιοθήκη ή να παρακολουθείς καθημερινά το top 10 των New York Times Bestsellers. Όσο περισσότερο συνειδητοποιείς τι σημαίνει η ανάγνωση για σένα, τόσο περισσότερο μπορείς να αναπτύξεις στενές σχέσεις με λίγα βιβλία και μόνο.

Η βιβλιοθήκη σου μπορεί να είναι ταπεινή.

Αντί να πασχίζεις συνέχεια για νέο υλικό, η εκ νέου ανάγνωση μπορεί να ξαναγίνει σημαντική. Θα σου ενισχύσει την πίστη σε αυτό που ήδη γνωρίζεις κατά βάθος αλλά τόσο εύκολα και συχνά ξεχνάς.

Ο αληθινά διαβασμένος δεν είναι αυτός που έχει διαβάσει έναν τερατώδη αριθμό βιβλίων. Είναι αυτός που άφησε τον εαυτό του – και τη ζωή του – να διαμορφωθεί από τα λίγα και πολύ επιλεγμένα.


Απόδοση βασισμένη στο How to Read Fewer Books του αψεγάδιαστου The School of Life. Η μουσική είναι ένα φρέσκο, αγαπημένο κομμάτι των Νεοϋορκέζων Small Black.

Κατηγορίες
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Αφού ο ήλιος δύσει.

Τι συμβαίνει όταν τα βλέφαρα κλείνουν και οι σκέψεις επιταχύνονται.

Είναι πια πολύ αργά. 

Οι περισσότεροι φυσιολογικοί άνθρωποι κοιμούνται. Αλλά εσύ είσαι ξύπνιος. Έχεις μείνει όρθιος για να διαβάσεις, για να σκεφτείς, για να συνομιλήσεις με κάποιον που έχεις – εδώ και καιρό – ξεχάσει, τον εαυτό σου. Τόσο αργά τη νύχτα ή τόσο νωρίς το πρωί συμβαίνουν οι μεγάλες αποκαλύψεις, τουλάχιστον στο μυαλό σου.

Η νύχτα διορθώνει τις απαιτήσεις της κοινωνίας. 

Μπορεί να είσαι κορυφαίος καρδιολόγος ή υπεύθυνος στρατηγικής για μια τεράστια εταιρεία αλλά πολύ πριν από αυτό – και μέχρι σήμερα -, όταν η ώρα σου επιτρέπει να επικοινωνήσεις με το βαθύτερο εγώ σου, ήσουν απλά ένα ανώνυμο ον, πολύ πιο πλήρες από ότι σε θεωρούν, με ατελείωτες ικανότητες και χωρίς βαρίδια. Mε μια σπάνια και τόσο αμφίθυμη ενόραση.


Ιστορίες, σαν και αυτή, που εμπνέουν και παρακινούν. Κάθε εβδομάδα στο email σου.


Είναι όμως αναπόφευκτο.

Οι σκέψεις της νύχτας θα ακούγονταν αλλόκοτες στη μητέρα σου, στο αφεντικό σου ακόμα και στους φίλους σου. Όλοι αυτοί απαιτούν να σκέφτεσαι με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Δεν ανέχονται όλες τις πιθανές σου εκδόσεις. Δεν θέλουν να τους απογοητεύσεις και έχουν δίκιο για αυτό. Έχουν να κερδίσουν πολλά από την προβλεψιμότητα σου. Αλλά οι απαιτήσεις και οι προσδοκίες τους τελικά σε καθορίζουν. Και τις περισσότερες φορές πνίγουν τον αληθινό εαυτό σου.

Τη νύχτα όμως…

…όταν το παράθυρο είναι ανοιχτό και ο ουρανός είναι καθαρός, στη σκέψη σου υπάρχεις μόνο εσύ και το σύμπαν. Και για λίγα λεπτά μπορείς να απολαύσεις το πόσο ατελείωτος είσαι στη πραγματικότητα.


Απόδοση βασισμένη στο βιβλίο Small Pleasures του εξαιρετικού The School Of Life. Η μουσική είναι από τη συνεργασία των πάντα (μα πάντα!) άψογων virtual band Gorillaz με τον επίσης Βρετανό Elton John και τον Αμερικανό ράπερ 6LACK.

Κατηγορίες
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Βασικό ένστικτο.

Πως μια απλή πεποίθηση για το μέλλον μπορεί να σε απελευθερώσει από το υπαρξιακό άγχος.

Τι σημαίνει η “εμπιστοσύνη στο αύριο”;

Σημαίνει ότι παρότι δεν έχεις την παραμικρή ιδέα για το τι θα συμβεί, καμία εγγύηση για το πως η κατάσταση θα εξελιχθεί στο μέλλον και κανέναν έλεγχο για τη μοίρα σου και παρότι έχεις πλήρη επίγνωση των κινδύνων που εγκυμονούν στη πορεία, διατηρείς την (απόλυτη) πίστη ότι τα πράγματα θα πάνε λίγο-πολύ καλά. 

Όχι κάθε μέρα.

Θα υπάρξουν δύσκολες στιγμές που θα σε κλονίσουν. Ανά διαστήματα θα νιώσεις θλίψη και απελπισία. Αλλά σε γενικές γραμμές η καρδιά σου θα σου λέει ότι “θα επιβιώσουμε, θα τα καταφέρουμε”.

Αυτή η ιδέα ποτέ δεν θα βασιστεί σε αληθινά στοιχεία. Θα παραμείνει – πάντα – ένα είδος πίστης, μια ακλόνητη πεποίθηση για την ικανότητα σου να επιβιώσεις ακόμα και όταν δεν υπάρχει τίποτα που να δείχνει ότι μπορεί αυτό – στα αλήθεια – να συμβεί.

Η εμπιστοσύνη στο αύριο μπορεί να ακούγεται σαν παιδική ιδέα.

Στην πραγματικότητα είναι το μυστικό για να αντέξεις την ίδια σου την ύπαρξη. Και όπως λένε και σε άλλους πλανήτες: Στο τέλος της ιστορίας, όλα θα πάνε καλά. Και αν δεν πηγαίνουν καλά τώρα, τότε απλά δεν είσαι στο τέλος της ιστορίας.


Ιστορίες, σαν και αυτή, που εμπνέουν και παρακινούν. Κάθε εβδομάδα στο email σου.


Για κάποιους από εμάς, για σένα, αυτή η ιδέα είναι περισσότερο ένα δώρο παρά ένα προσωπικό επίτευγμα.

Ένα δώρο που σου δόθηκε κατά την παιδική σου ηλικία από τη συναναστροφή με κάποιον που (πολύ πριν ακούσεις αυτήν την ιδέα) την πίστευε ολόκαρδα.

Αν έσπαγες κάτα λάθος ένα ποτήρι, δεν θύμωνε· έπαιρνε ένα πανί και καθάριζε. Αν κάποιος χτύπαγε την πόρτα στη μέση της νύχτας, δεν πάθαινε πανικό· την άνοιγε. Αν μια αναποδιά συνέβαινε στη δουλειά, έκανε το καλύτερο για να την αξιοποιήσει. Και αν ήταν θυμωμένος ή μπερδεμένος μαζί σου, έβλεπε πάντα το δάσος, έδειχνε γενναιοδωρία και σε έπαιρνε στην αγκαλιά του για να σε καθησυχάσει. Και από αυτά τα παραδείγματα, δηλαδή από ανθρώπους που μπορούσες να εμπιστευτείς, έμαθες να ερμηνεύεις τον κόσμο.

Για τους περισσότερους όμως δεν ήταν έτσι η παιδική μας ηλικία.

Ίσως για αυτό και να διαβάζεις τώρα αυτές τις λίγες γραμμές πρακτικής φιλοσοφίας. Αυτό που πρέπει να σου μείνει, είναι ότι η σοφία που δεν εισέπραξες σαν παιδί, μπορεί να σου αποκαλυφθεί σαν ενήλικος. 

Με πολύ σκέψη, υπομονή και ενδοσκόπηση, μπορείς να βρεθείς σε ένα σημείο που θα έχεις πια αρκετή πίστη για το μέλλον σου, θα μπορείς να πάρεις ρίσκα με τους ανθρώπους της ζωής σου (αλλά και με τον εαυτό σου) και δεν θα τρομάζεις πια για τις άγνωστες μεταβλητές της καθημερινότητας. 

Μια μέρα, με λίγη τύχη και πολύ προσπάθεια, θα μπορέσεις να το αποδεχθείς.

Ακόμα και αν δεν γίνεται να προβλέψεις το μέλλον, μπορείς – αλήθεια – να αντιμετωπίσεις ότι και αν σου φέρει.


Απόδοση βασισμένη στο Anxiety του εξαιρετικού The School of Life. Η μουσική είναι ένα καταπληκτικό tune των Γερμανών Get Well Soon.

Κατηγορίες
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Το κούρεμα των $300.000.

Πως να εφαρμόσεις τον κανόνα των μικρών επενδύσεων σε όλη σου τη ζωή και άλλα μαθήματα πρακτικών οικονομικών.

Ο κανόνας του ανατοκισμού.

Μεγαλώνοντας και πολύ πριν κερδίσει δισεκατομμύρια δολάρια, ο νεαρός Warren Buffet είπε μια μέρα στην οικογένεια και τους φίλους του: «Αξίζει όντως να ξοδέψω $300.000 για ένα κούρεμα;» Η τιμή του κουρέματος στο οποίο αναφερόταν, φυσικά και δεν είχε έξι ψηφία. Το πιο πιθανό να του είχε κοστίσει $20. Το επιχείρημα του Buffet ήταν ότι αν αρχίζε να κόβει τα μαλλιά του ο ίδιος (για το καλό του, τελικά το απέφυγε), θα εξοικονομούσε ένα μικρό μηνιαίο έξοδο που στη συνέχεια θα επένδυε. Κατά τη διάρκεια μιας ζωής, όλες αυτές οι φαινομενικά ασήμαντες επενδύσεις των $20, θα είχαν αποδώσει εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια. Διόλου ευκαταφρόνητο.

Ο Buffet φυσικά μιλούσε για το κανόνα του ανατοκισμού, ο οποίος με δυο λογια λέει ότι μικρές επενδύσεις που γίνονται με συνέπεια, ανατοκίζονται συνεχώς, το κεφαλαίο σου μεγαλώνει και τελικά ένα ασήμαντο ποσό γίνεται σημαντικό. Τόσο απλό και τόσο δύσκολο να το ακολουθήσεις.

«Το να αναγνωρίζεις ότι κάθε δολάριο που ξοδεύεις σήμερα είναι τα $10 ή $100 ή $1.000 που δεν θα έχεις στο μέλλον, δεν σε κάνει μίζερο. Απλά σου διδάσκει τη σημασία των σωστών συμβιβασμών. Πρέπει πάντα να ζυγίζεις τη δαπάνη για μια ανάγκη ή μια επιθυμία σε σχέση με αυτό που θα μπορούσες να πετύχεις με αυτά τα χρήματα, αν τα άφηνες να αυξηθούν για χρόνια ή δεκαετίες στο μέλλον. Και όσο πιο πολλές συναλλαγές κάνεις, τόσο πιο πιθανό είναι να χάσεις ακόμα και το αρχικό κεφάλαιο και να πρέπει να ξεκινήσεις ξανά από την αρχή », γράφει ο Jason Zweig στη Wall Street Journal. 

Ο ανατοκισμός δεν είναι μόνο χρήσιμος στα οικονομικά.

Μην μου χασμουριέσαι. Είναι μια αρχή που ισχύει για όλη τη ζωή. Το βούρτσισμα των δοντιών σου κάθε μέρα είναι μια τέτοια μικρή επένδυση. Εάν το παραλείψεις μια μέρα, τίποτα κακό δεν θα συμβεί. Αλλά αν αρχίσεις να το παρεμελείς συστηματικά, οι μικρές ατασθαλίες θα αθροιστούν και αυτό που θα σου μείνει τελικά θα είναι μια πανάκριβη, οικονομική και προσωπική περιπέτεια.


Ιστορίες, σαν και αυτή, που εμπνέουν και παρακινούν. Κάθε εβδομάδα στο email σου.


Ορίστε μερικοί τομείς που οι μικρές ασήμαντες καθημερινές “επενδύσεις” χρημάτων, αλλά κυρίως χρόνου και προσπάθειας, κάνουν τη διαφορά όταν αθροιστούν και ανατοκιστούν:
  • Το να τρως τα λαχανικά σου (σαν καλό παιδί).
  • Το να ασκήσαι με συνέπεια, ακόμα και αν το περπάτημα σου φαίνεται φρικτά βαρετό.
  • Το να διαβάζεις έστω και μια ρημάδα σελίδα τη μέρα από το σκονισμένο σου βιβλίο ή Kindle.
  • Το να αφιερώνεις λίγο ποιοτικό χρόνο (έστω και ένα τέταρτο) στους ανθρώπους της ζωής σου.
  • Το να κοιμάσαι (ναι, καθημερινά).
  • Το να ασκείς το χόμπι σου τακτικά.
Σε όλα αυτά τα παραδείγματα, το αύριο βασίζεται σε αυτό που κάνεις σήμερα.

Έχεις την επιλογή να ξεκινήσεις την επόμενη μέρα λίγο καλύτερα από ό,τι ήταν η προηγούμενη – συχνά τόσο λίγο που δεν θα μπορείς να το μετρήσεις. Αλλά αν αθροίσεις όλες αυτές τις μικρές επενδύσεις χρόνου και προσπάθειας κατά τη διάρκεια της ζωής (σου), το αποτέλεσμα είναι τεράστιο και συγκλονίζει.

Ένα ακόμα σημαντικό μάθημα, αφορά τη σημασία της συνέπειας στον κανόνα του ανατοκισμού.

Είναι το εξής: Είναι πιο δύσκολο να αντισταθμίσεις μια απώλεια από ότι να πετύχεις ένα κέρδος. Σε απλά Ελληνικά, φαντάσου ότι έχεις $1, κάτι έκτακτο συμβαίνει και μένεις δυστυχώς με 50 λεπτά. Για να επιστρέψεις στο σημείο από όπου ξεκίνησες, πρέπει να διπλασιάσεις τα 50 λεπτά σου. Με άλλα λόγια πρέπει να πετύχεις μια τεράστια κατά 100% αύξηση για να καλύψεις μια μόλις κατά 50% μείωση.

Το ίδιο ακριβώς ισχύει σε τόσες πολλές πτυχές της ζωής πολύ πέρα από τα οικονομικά και την αποταμίευση. Σκέψου πόσο στραβά είναι καταδικασμένες να πάνε όλες αυτές οι ηρωικές προσπάθειες – για παράδειγμα, αν πας να σπάσεις ένα ρεκόρ στην προπόνηση το πιθανότερο είναι να καταλήξεις τραυματισμένος, αν σηκώσεις τα μανίκια για να τελειώσεις δουλειά 3 ημερών σε ένα απόγευμα θα μείνεις σίγουρα εξαντλημένος και αν προσπαθήσεις να χάσεις βάρος με ραγδαίο ρυθμό θα καταλήξεις αποδυναμωμένος. Σε κάθε περίπτωση η επιστροφή στο σημείο από όπου ξεκίνησες – υγιής, διαυγής, με ενέργεια – θα απαιτήσει πολύ περισσότερη προσπάθεια από την πρόοδο που δεν πέτυχες.

Με απλά λόγια, η προσέγγιση “ή όλα ή.. στο σπίτι σου”, καταλήγει συνήθως στο σπίτι σου με ένα μακρύ και επώδυνο ταξίδι επιστροφής.

Εδώ οι μικρές, συνεπείς προσπάθειες για μεγάλο χρονικό διάστημα, σχεδόν πάντα κερδίζουν τους επίδοξους ήρωες και καταλήγουν συχνά σε κάτι μεγάλο και σημαντικό. Υπάρχουν εξαιρέσεις σε αυτόν τον κανόνα; Φυσικά. Εάν είσαι στον τελικό των Ολυμπιακών αγώνων και αυτή η τελευταία σου προσπάθεια μπορεί να φέρει το μετάλλιο αλλά και έναν σοβαρό τραυματισμό, ίσως να αξίζει τον κόπο γιατί ίσως δε βρεθείς ποτέ ξανά σε αυτή τη θέση. Όμως αυτοί οι τύποι εξαιρέσεων αποδεικνύουν τον κανόνα.

Τα τρία μαθήματα των μικρών επενδύσεων.

Περιληπτικά λοιπόν, ο κανόνας του ανατοκισμού σε μαθαίνει ότι είναι σημαντικό να αντισταθείς στην παράλειψη μικρών καλών συνηθειών (ακόμα και μια φορά) ή στην αρχή μιας μικρής κακιάς. Και σου θυμίζει ότι δεν πρόκειται μόνο για τα κέρδη ή τις απώλειες που θα ζήσεις εκείνη τη συγκεκριμένη ημέρα. Πρόκειται για τα κέρδη και τις απώλειές σου συνολικά. Εξίσου σημαντικό, σε διδάσκει με τον πιο απλό τρόπο να αντισταθείς και στην ενστικτώδη επιθυμία για ηρωικές προσπάθειες. Εάν αποτύχεις, η προσωπική δουλειά που θα απαιτηθεί για να επιστρέψεις εκεί που άρχισες θα είναι πολύ περισσότερη από τα πιθανά κέρδη σου.

Το βαθύτερο μάθημα τσούζει λίγο.

Και είναι το εξής. Πρέπει να σταματήσεις να προσπαθείς να είναι συνεχώς τέλειος στην απόδοση. Είναι παγίδα. Είναι αδύνατον. Αντί για αυτό να προσπαθείς να είσαι τέλειος στη συνέπεια. Είναι ο πιο λογικός και αξιόπιστος δρόμος για την προσωπική σου ανάπτυξη και την επίτευξη των στόχων σου. Το λέει άλλωστε και ο Warren Buffet.


Απόδοση βασισμένη στο A $300,000 Haircut and the Rule of Compounding Applied to All of Life από τον Brad Stulberg του πολύ δυνατού The Growth Equation. Η μουσική είναι από το εκνευριστικά καλό τελευταίο αλμπουμ των Αμερικάνων rock band The Strokes.

Κατηγορίες
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Το ξεχασμένο παρελθόν.

Πως να ξεπεράσεις την παιδική σου ηλικία.

Απ’ όπου και να το πιάσεις, είναι αληθινά ενοχλητικό το να σου ζητά κάποιος να συζητήσεις την παιδική σου ηλικία.

Συνέβη πολύ καιρό πριν. Το πιο πιθανό είναι να μην τη θυμάσαι καν, πόσο μάλλον να μπορείς να ταυτιστείς με αυτό το ανθρωπάκι που ήσουν. Και σε κάθε περίπτωση γιατί πρέπει να συνεχίζεις να αποδέχεσαι το στερεότυπο ότι μεγάλο μέρος της σημερινής σου ταυτότητας διαμορφώθηκε από γεγονότα που συνέβησαν πριν τα 15α σου γενέθλια;

Για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας, η ίδια η ιδέα ότι η παιδική και η ενήλικη ζωή συνδέονται, φαινόταν εξωγήινη. Ακόμα και η απλή καταγραφή του τι συνέβη στα πρώτα χρόνια θεωρούνταν μικρής σημασίας.

Ας πάρουμε τον Πλάτωνα για παράδειγμα που είναι μια από τις πιο γνωστές μορφές της αρχαιότητας. Παρόλα αυτά ξέρουμε ελάχιστα για την παιδική του ηλικία πέρα του ότι γεννήθηκε το 425 π.Χ. στην Αθήνα σε μια πλούσια, αριστοκρατική οικογένεια και ότι κάποιοι από τους συγγενείς του ήταν αναμεμειγμένοι με την πολιτική. Δεν του πέρασε από το μυαλό – ούτε από τους πολλούς θαυμαστές του – να σου πει τι σκεφτόταν και ένιωθε πριν γίνει ενήλικος. Δεν είναι μια περίεργη παράλειψη. Ταιριάζει τέλεια με το βασικό πιστεύω μέχρι πρόσφατα: Ότι η παιδική ηλικία δεν έχει σημασία.

Η πρώτη καταγραφή της – που δημοσιεύτηκε ευρύτατα και ήταν τίμια, γεμάτη προσωπικές λεπτομέρειες – συνέβη μόλις το 1811.

5 λεπτά μόνο πριν για την ανθρώπινη ιστορία, ο Γερμανός ποιητής Γκέτε έκδωσε το Ποίηση και Αλήθεια, τον πρώτο τόμο της αυτοβιογραφίας του. Ήταν το πρώτο δημόσιο πρόσωπο που κατέγραψε με προσοχή πως ήταν η ζωή του αυτά τα πρώτα χρόνια (τι πέρναγε από το μυαλό του, πως έβλεπε τον κόσμο και τον εαυτό του, τα πάνω και τα κάτω στη σχέση του με τους γονείς του, τι φοβόταν και τι έλπιζε) και πως αυτό ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με την υπόλοιπη ζωή του.

Χρειάστηκε ένας αιώνας πριν η μελέτη της παιδικής ηλικίας – και συγκεκριμένα τα βάσανά της – γίνει επιστημονική. Η μεγαλύτερη παρακαταθήκη του Σίγκμουντ Φρόυντ και των συναδέλφων του, Άννας Φρόυντ, Μέλανι Κλάιν και Ντόναλντ Γουίνικοτ, ήταν η ανάλυση του πόσο ευάλωτα είναι τα παιδιά στο περιβάλλον που μεγαλώνουν και η ερμηνεία αυτής της επίδρασής στην ενήλικη ζωή τους. Αυτή ήταν και η πιο σημαντική συμβολή των ψυχαναλυτών στην επιστήμη: Η πίστη ότι η κατανόηση της παιδικής ηλικίας έχει κεντρική σημασία για μια λιγότερο αγχωτική και περισσότερο πλήρη ενήλικη ζωή.


Ιστορίες, σαν και αυτή, που εμπνέουν και παρακινούν. Κάθε βδομάδα στο email σου.


Πάραυτα, ακόμα και σήμερα, υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους η αναδρομή στα πρώτα χρόνια μοιάζει με μια άβολη εμπειρία που καλό είναι να αποφευχθεί:

1. Πιστεύεις ότι δεν θυμάσαι.

Τόσες πολλές λεπτομέρειες έχουν σβηστεί από τη μνήμη. Από τις χιλιάδες ημέρες της πρώτης σου δεκαετίας το πιο πιθανό είναι να μην θυμάσαι καμιά από την αρχή μέχρι το τέλος με ακρίβεια. Τι χρώμα είχαν οι τοίχοι όταν ήσουν 5; Ποιός καθόταν δίπλα σου στο σχολείο όταν ήσουν 9; Δεν θυμάσαι καν ότι είχες πάει στην Κέρκυρα ή ότι μια μέρα έφαγες 20 κεφτεδάκια στη σειρά. Οι παιδικοί μας εαυτοί μοιάζουν με άλλους, άγνωστους ανθρώπους.

2. Είσαι – αλήθεια – συναισθηματικός.

Όλοι προσέγγιζουμς την πραγματικότητα συναισθηματικά, δίνοντας πολύ μεγαλύτερη προσοχή στις περιστασιακές εξαιρέσεις από ότι στη δύσκολη καθημερινότητα. Οι οικογενειακές φωτογραφίες, που σχεδόν πάντα έχουν ληφθεί στις πιο χαρούμενες στιγμές, οδηγούν τη μνήμη. Είναι πολύ πιο πιθανό να βρεις μια φωτογραφία της μαμάς σου να γελάει σαν κοριτσάκι σε κάποια παραλία, από το να τη δείς να χτυπά τις πόρτες με οργή γιατί δεν πήρες 20 σε ένα διαγώνισμα. Θα υπάρχει σίγουρα κάποια φωτογραφία του πατέρα σου να σε έχει στους ώμους του, όχι όμως της πλήρους απουσίας του από την οικογενειακή ζωή. Πέφτει πολύ Photoshop στη μνήμη, με τη συγκατάθεση όλων.

3. Είσαι λίγο φοβητσιάρης.

Δεν είναι ότι είσαι τεμπέλης και έχεις ξεχάσει το παρελθόν. Θα μπορούσες ανά πάσα στιγμή να ξαναζήσεις τα συναισθήματα που κάποτε ένιωθες. Είναι βαθύτεροι οι λόγοι που σε κάνουν να απωθείς το παρελθόν και να αποφεύγεις να σκεφτείς την προσωπική σου ιστορία.

Το αποφεύγεις γιατί ξέρεις ότι τόσα πολλά από αυτά που θα ανακαλύψεις θα συνοδεύονται με τρόμο. Μπορεί να μάθεις ότι ήσουν θυμωμένος, ή σιχαινόσουν ακόμα, τους ανθρώπους που θα έπρεπε να αγαπάς. Μπορεί να θυμηθείς ότι υπήρχαν αληθινοί λόγοι που αισθανόσουν ένοχος για τα πολλά λάθη και τις παραλείψεις σου. Μπορεί να ανακαλύψεις τους άπειρους συμβιβασμούς που έκανες και το πόσα πολλά πρέπει να αλλάξεις στη ζωή και την καριέρα σου. 

Υπάρχει μια απλή άσκηση.

Οι σύγχρονοι ψυχαναλυτες τη χρησιμοποιούν για να σε βοηθήσουν να αποδεχτείς τις σκέψεις και τα συναισθήματα της παιδικής σου ηλικίας, που τόσο προσπαθείς να αποφύγεις. Σου ζητάνε να κάνεις μια γρήγορη ζωγραφιά του σπιτιού και της οικογένειας σου σαν παιδί.

Η ιδέα είναι να καταγραφεί ό,τι υπάρχει στο ασυνείδητο. Πόσο κοντά είσαι στους γονείς σου; Η απόσταση είναι μια ένδειξη της σχέσης σου μαζί τους. Το σπίτι θεωρείται ότι συμβολίζει τον εαυτό σου. Αν έχει πόρτα, ίσως υπήρχε οδός επικοινωνίας με τους δικούς σου. Πόσο μεγάλα είναι τα παράθυρα; Το πόσο διαφανή είναι ίσως υποδηλώνει το πως συνδεόσουν με τους άλλους. Τί καιρό έχει (σε μια προφανή σύνδεση με τη συναισθηματική σου κατάσταση);

Αυτό το απλοϊκό τεστ σε καμία περίπτωση δεν ισχυρίζεται ότι είναι επιστημονικό.

Προορίζεται σαν την αρχή, όχι το τέλος, μιας θεραπείας. Είναι ένα κίνητρο για να καταλάβεις τι βρίσκεται στο ασυνείδητο και να μελετήσεις αυτό που τόσο αποφεύγεις: τις δυσκολίες του παρελθόντος. Ρωτώντας πλαγίως μπορεί να μπορέσεις να ανακαλύψεις ό,τι με κόπο απαρνήθηκες ή έκρυψες κάτω από το χαλί. Μέσα από τη ζωγραφιά μπορεί να θυμηθείς το φόβο γύρω από τον πατέρα σου ή τις τύψεις για τη σχέση με τον αδελφό σου που για χρόνια απωθούσες από τη μνήμη.

Η ψυχολογία το λέει ξεκάθαρα.

Η δυνατότητα να καταλάβεις τον εαυτό σου συνδέεται με την ικανότητα να μπορείς να δεις το παρελθόν και να αναγνωρίσεις άβολα – και κατά καιρούς τραυματικά – συναισθήματα. Δεν έχεις άλλη επιλογή. Οφείλεις να ερμηνεύσεις – και όπως μπορείς να ξεπεράσεις – ακόμα και τις πιο προβληματικές πτυχές του παρελθόντος σου.


Απόδοση βασισμένη στο εξαιρετικό How To Overcome Your Childhood του The School of Life. Σε ένα σπάνιο flashback, η μουσική είναι του απίθανου Αμερικανικού ποπ και ροκ συγκροτήματος MGMT.

Κατηγορίες
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Μια εμμονή είναι αυτό που χρειάζεσαι.

Πως να καλλιεργήσεις τη μεγαλοφυΐα μέσα σου και άλλες ιδέες που σκέφτηκαν άλλοι πριν από σένα.

Η ιστορία της Θεωρίας των Εισιτηρίων.

Ακόμα και τα μικρά παιδιά γνωρίζουν ότι πίσω από κάθε μεγαλοφυή πράξη, ιδέα ή άτομο, από αυτά που ξεπερνούν όσους προηγήθηκαν και μας πηγαίνουν ένα βήμα πιο μπροστά, βρίσκονται δύο πράγματα: Εξαιρετική έφεση και τεράστια αποφασιστικότητα. Υπάρχει όμως και ένα τρίτο συστατικό. Δεν είναι τόσο καλά κατανοητό: Το εμμονικό, κυριολεκτικά, ενδιαφέρον με ένα συγκεκριμένο θέμα.

Για να στο εξηγήσω και να μην τα χαλάσω με κανέναν, θα επιλέξω για παράδειγμα τους συλλέκτες εισιτηρίων. Υπάρχουν άνθρωποι που αντλούν ευχαρίστηση από τη συλλογή παλιών εισιτηρίων λεωφορείων. Όπως όλοι οι συλλέκτες έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: μια εμμονή για τις λεπτομέρειες αυτών που συλλέγουν. Μπορούν να διακρίνουν τις διαφορές μεταξύ ποικίλων τύπων εισιτηρίων που θα ήταν δύσκολο για εμάς ακόμα και να θυμόμαστε. Όχι τόσο λόγω πολυπλοκότητας, αλλά κυρίως επειδή δεν μας ενδιαφέρει. Ποιο είναι το νόημα, άλλωστε, του να ξοδεύεις τόσο πολύ χρόνο για να μελετάς και να σκέφτεσαι χρησιμοποιημένα εισιτήρια λεωφορείων;

Αυτό μας οδηγεί στο δεύτερο χαρακτηριστικό αυτών των ανθρώπων: το πάθος για κάτι που απλά (και εκείνη τη στιγμή) δεν έχει νόημα. Η αγάπη ενός πραγματικού συλλέκτη εισιτηρίων λεωφορείου για το αντικείμενο του είναι ανιδιοτελής. Δεν το κάνει για να εντυπωσιάσει ή για να γίνει πλούσιος (ακόμα και αν τελικά γίνει). Η συλλογή είναι αυτοσκοπός.

Όταν κοιτάζεις τη ζωή των ανθρώπων που έχουν μεγαλουργήσει, βλέπεις ένα συνεπές μοτίβο.

Ξεκινούν με αυτήν ακριβώς την ιδεοληψία του συλλέκτη εισιτηρίων για κάτι που θα φαινόταν άσκοπο για τους περισσότερους από τους συγχρόνους τους. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του βιβλίου του Δαρβίνου σχετικά με το ταξίδι του στο πλοίο Μπιγκλ είναι το απόλυτο βάθος του ενδιαφέροντός του για τη φυσική ιστορία. Η περιέργειά του για το τι και πως συνέβει είναι άπειρη. Το ίδιο ισχύει και για τον Μότσαρτ των μαθηματικών Ραμανούτζαν. Αποκομμένος από την επιστημονική κοινότητα της εποχής του εξελίσσει ολομόναχος με μανία τη μαθηματική έρευνα, ανακαλύπτοντας ξανά θεωρήματα που ήταν ήδη γνωστά, πριν φτάσει στη θεωρία των αριθμών που τον καθιέρωσε.

Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι «έβαζαν τα θεμέλια» για τις ανακαλύψεις που θα έκαναν αργότερα. Υπάρχει πάρα πολύ πρόθεση σε αυτήν την άποψη. Το έκαναν επειδή απλά τους άρεσε, όπως και οι συλλέκτες εισιτηρίων.

Αλλά υπάρχει μια διαφορά μεταξύ του Ραμανούτζαν και ενός συλλέκτη εισιτηρίων.

Στην πραγματική ζωή η θεωρία των αριθμών έχει σημασία, τα παλιά εισιτήρια λεωφορείων πάλι όχι τόσο. Εάν έπρεπε να βάλω τη συνταγή για το ποιό είναι το βασικό χαρακτηριστικό μιας μεγαλοφυΐας σε μια πρόταση, αυτή θα ήταν: κάποιος που έχει μια αχόρταγη εμμονή για κάτι που έχει σημασία.

Νομίζεις ξεχνάω τα άλλα δύο συστατικά; Όχι. Η εμμονή με ένα θέμα είναι τόσο ενισχυτικό για την φυσική ικανότητα όσο και υποκατάστατο για την αποφασιστικότητα. Αν δεν έχεις επαρκή έφεση στα μαθηματικά, δεν θα βρεις ποτέ ενδιαφέρουσα τη θεωρία των αριθμών. Και αν έχεις πάθει ψύχωση με κάτι, δεν χρειάζεσαι δα και τόση αποφασιστικότητα. Όταν η περιέργεια σε τραβά, δεν χρειάζεται να πιέσεις τον εαυτό σου τόσο σκληρά.

Μια εμμονή θα σου φέρει ακόμη και τύχη, στο βαθμό που οτιδήποτε μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο. Οι ευκαιρίες, όπως είπε ο Παστέρ, ευνοούν το προετοιμασμένο μυαλό, και αν υπάρχει ένα πράγμα που είναι προετοιμασμένο, είναι το μυαλό κάποιου με μια συγκεκριμένη εμμονή.


Ιστορίες, σαν και αυτή, που εμπνέουν και παρακινούν. Κάθε βδομάδα στο email σου.


Η ανιδιοτέλεια αυτού του είδους της εμμονής είναι το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό της.

Όχι μόνο επειδή είναι το κριτήριο για τη γνησιότητά της, αλλά επειδή σε βοηθά να ανακαλύψεις και νέες ιδέες. Τα μονοπάτια που οδηγούν σε νέες ιδέες τείνουν να μην είναι πολύ φιλόξενα. Αν φαίνονταν πολλά υποσχόμενα, άλλοι θα τα είχαν ήδη εξερευνήσει. Πώς ανακαλύπτουν οι μεγαλοφυΐες αυτά τα μονοπάτια που προσπερνούν οι άλλοι; Ο λαϊκός μύθος λέει ότι έχουν απλώς καλύτερη όραση. Είναι τόσο απύθμενα ταλαντούχοι, που βλέπουν μονοπάτια που χάνουν οι άλλοι. Αλλά αν κοιτάξεις τον τρόπο που γίνονται οι μεγάλες ανακαλύψεις, θα δεις ότι αυτό δεν ισχύει.

Ο Δαρβίνος δεν έδωσε μεγαλύτερη προσοχή από τους άλλους στα μεμονωμένα είδη επειδή έβλεπε ότι αυτό θα οδηγούσε σε μεγάλες ανακαλύψεις, απλά δεν μπορούσε να σταματήσει να ενδιαφέρεται. Ούτε ο Ραμανούτζαν. Δεν εξερεύνησαν τα κρυμμένα μονοπάτια επειδή φαίνονταν γεμάτα υποσχέσεις για ανακαλύψεις και δόξα. Τα εξερεύνησαν επειδή απλά δεν μπορούσαν να κρατηθούν να μην το κάνουν. Αυτό τους επέτρεψε να ακολουθήσουν μια πορεία  που κάποιος που ήταν απλώς φιλόδοξος θα είχε αγνοήσει.

Ποιο λογικό άτομο θα αποφάσιζε ότι ο σωστός τρόπος για να γράψει κανείς ένα από τα πιο υπέροχα μυθιστορήματα της ιστορίας θα ήταν να ξεκινήσει αφιερώνοντας αρκετά χρόνια για να δημιουργήσει μια τεχνητή γλώσσα για ξωτικά, όπως ο Τόλκιν (που στη συνέχεια έγραψε τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών), ή επισκέπτοντας κάθε νοικοκυριό στη νοτιοδυτική Βρετανία, όπως το Τρόλοπ (που είναι ο συγγραφέας Των Χρονικών του Μπάρσετσιρ); Κανείς, συμπεριλαμβανομένων των Τόλκιν και Τρόλοπ.

Η Θεωρία των Εισιτηρίων είναι παρόμοια με τον περίφημο ορισμό της ιδιοφυΐας του Κάρλαϊλ “ως η απεριόριστη αντοχή στον πόνο”.

Υπάρχουν όμως δύο σημαντικές διαφορές. Πρώτον, η Θεωρία των Εισιτηρίων καθιστά σαφές ότι η πηγή αυτής της απεριόριστης αντοχής στον πόνο δεν είναι η εργατικότητα, όπως εννοούσε ο Κάρλαϊλ, αλλά αυτή η ακόρεστη περιέργεια που έχουν οι συλλέκτες. Δεύτερον, η θεωρία μας προσθέτει ένα σημαντικό επιπλέον χαρακτηριστικό: Αυτή η αντοχή στον πόνο πρέπει να είναι για κάτι πολύ ουσιαστικό.

Τι σημασία έχει αυτό το τελευταίο; Ότι ποτέ δεν μπορείς να είσαι σίγουρος. Επειδή κανείς δεν μπορεί να πει ποια μονοπάτια είναι ελπιδοφόρα, η αβεβαιότητα σε αφήνει να ανακαλύψεις νέες ιδέες. Αρκεί να δουλέψεις πάνω σε αυτό που πραγματικά σε ενδιαφέρει.

Υπάρχουν στρατηγικές που μπορείς να χρησιμοποιήσεις για να ξεχωρίσεις αν η εμμονή σου είναι για κάτι που έχει σημασία.

Για παράδειγμα, μια εμμονή έχει πιθανό να είναι σημαντική, αν αφορά μια δημιουργία σου, αντί για κάτι που δημιούργησε κάποιος άλλος. Είναι ακόμα πιο ελπιδοφόρα αν αφορά κάτι δύσκολο, ειδικά αν είναι πιο δύσκολο για τους άλλους από ότι για σένα. Και οι εμμονές των ανθρώπων με ταλέντο είναι ακόμα πιο πιθανό να κρύβουν μέσα τους ανακαλύψεις. Σπάνια είναι στα αλήθεια τυχαίο, κάτι που τραβά την προσοχή ενός ταλαντούχου ανθρώπου. Αλλά όπως είπαμε, ποτέ δεν μπορείς να είσαι σίγουρος.

Στην πραγματικότητα, εδώ κρύβεται μια (και άλλες όπως θα δούμε) πολύ ανησυχητική ιδέα.

Μπορεί να είναι προϋπόθεση για μια εξαιρετική δουλειά, το να πρέπει να χαραμίσεις πολύ χρόνο; Σχεδόν παντού στη ζωή η ανταμοιβή είναι ανάλογη με το ρίσκο. Εάν ισχύει αυτός ο κανόνας και εδώ, τότε ο μόνος τρόπος για να βρεις τα μονοπάτια που θα σε οδηγήσουν σε πραγματικές ανακαλύψεις, είναι το να είσαι πρόθυμος να καταβάλεις ατελείωτη προσπάθεια σε πράγματα που θα αποδειχθούν τόσο αδιέξοδα όσο φαίνονταν εξαρχής.

Δεν είναι σίγουρο ότι αυτό ισχύει. Από τη μία πλευρά, είναι δύσκολο να θεωρηθεί σπατάλη ο χρόνος που περνάς όταν εργάζεσαι σκληρά για κάτι ενδιαφέρον. Τόσο πολλά από αυτά που θα παράξεις θα καταλήξουν να είναι χρήσιμα. Από την άλλη όμως, η σχέση μεταξύ ρίσκου και ανταμοιβής είναι τόσο ισχυρή και μελετημένη που φαίνεται να ισχύει οπουδήποτε υπάρχει ρίσκο.

Πάρε για παράδειγμα την περίπτωση του Νεύτωνα. Είναι διάσημος για μια συγκεκριμένη εμμονή του, που αποδείχθηκε άνευ προηγουμένου καρποφόρα: Η χρήση των Μαθηματικών για την περιγραφή του κόσμου. Μπροστά σε αυτήν οι άλλες εμμονές του, η Αλχημεία και η Θεολογία, μοιάζουν σαν την απόλυτη σπατάλη χρόνου. Ευτυχώς για αυτόν οι προσπάθειές του κατέληξαν με θετικό πρόσημο. Το στοίχημά του για αυτό που τώρα αποκαλούμε Φυσική απέδωσε τόσο καλά που αντιστάθμισε με τόκο τα άλλα δύο λιγότερο πετυχημένα στοιχήματα. Αλλά ήταν απαραίτητα; Έπρεπε να πάρει τόσο πολύ ρίσκο για να κάνει τόσο μεγάλες ανακαλύψεις; Δεν θα το μάθουμε ποτέ.

Ακολουθεί μια ακόμα πιο ανησυχητική ιδέα: Υπάρχει περίπτωση να βάζεις μόνο αποτυχημένα στοιχήματα; Πιθανότατα συμβαίνει συχνά. Αλλά δεν ξέρουμε πόσο συχνά, γιατί οι άνθρωποι που τα βάζουν απλά δεν γίνονται διάσημοι.

Ακόμα χειρότερα: Όχι μόνο οι αποδόσεις από την επένδυση σε συγκεκριμένα στοιχήματα είναι δύσκολο να προβλεφθούν αλλά και μεταβάλλονται δραματικά με την πάροδο του χρόνου. Για παράδειγμα, το 1830 ήταν μια πολύ καλή στιγμή για να αποκτήσεις εμμονή με τη Φυσική Ιστορία. Αν ο Δαρβίνος είχε γεννηθεί το 1709 αντί για το 1809, ίσως να μην τον έχουμε ακούσει ποτέ.

Τι μπορείς να κάνεις μπροστά σε τόση αβεβαιότητα;

Μια λύση είναι να αντισταθμίσεις το ρίσκο της επένδυσης, κάτι που πρακτικά σημαίνει να ακολουθήσεις μια πιο προβλέψιμη διαδρομή αντί για την εμμονή σου. Αλλά όπως ισχύει και στα οικονομικά, μειώνοντας το ρίσκο μειώνεις και την πιθανή ανταμοιβή. Αν για χάρη μιας πιο ακίνδυνα φιλόδοξης πορείας δεν δουλέψεις πάνω σε αυτό που επιθυμείς, το πιο πιθανό είναι να χάσεις κάτι υπέροχο που στην άλλη περίπτωση θα είχες ανακαλύψει. Αυτό μάλιστα πρέπει να συμβαίνει συνέχεια, πιο συχνά και από την περίπτωση ιδιοφυϊών των οποίων όλα τα στοιχήματα αποτυγχάνουν.

Η άλλη λύση είναι να αφήσεις τον εαυτό σου ανοιχτό σε πολλά πράγματα. Το να εναλλάσεις την προσοχή σου μεταξύ διαφορετικών αλλά γνησίων ενδιαφερόντων, με βάση του ποια φαίνεται να αποδίδουν περισσότερο, δεν μειώνει τις πιθανότητες επιτυχίας σου. Υπάρχει όμως και ένας κίνδυνος. Όταν διασπάται η προσοχή σου σε πολλές κατευθύνσεις, ίσως να μην έχεις τη δυνατότητα να φτάσεις βαθιά σε καμία από αυτές.

Πολλές μικρές αποκαλύψεις κρύβονται στη Θεωρία.

Κάτι πραγματικά ενδιαφέρον με τη Θεωρία των Εισιτηρίων είναι ότι μπορεί να σε βοηθήσει να καταλάβεις γιατί διαφορετικοί τύποι ανθρώπων αποδίδουν θεαματικά καλύτερα σε διαφορετικά είδη εργασίας. Αν πιστέψεις ότι η έφεση είναι το μόνο που χρειάζεται για να ξεχωρίσει κάποιος και αποδεχτείς ότι αυτή κατανέμεται ομοιόμορφα στους ανθρώπους, τότε πρέπει να καταφύγεις σε εξαιρετικά πολύπλοκες θεωρίες για να εξηγήσεις γιατί βλέπουμε τόσο ανώμαλη κατανομή φυσικών ικανοτήτων μεταξύ εκείνων που μεγαλουργούν σε διάφορους τομείς. Μπορεί να υπάρχει μια απλούστερη εξήγηση: Διαφορετικοί άνθρωποι ενδιαφέρονται για διαφορετικά πράγματα.

Η Θεωρία των Εισιτηρίων εξηγεί επίσης γιατί οι άνθρωποι είναι λιγότερο πιθανό να παράγουν σημαντικό έργο αφού αποκτήσουν παιδιά. Εδώ η εμμονή τους για κάτι ανταγωνίζεται όχι μόνο με εξωτερικά εμπόδια, αλλά με ένα άλλο πανίσχυρο ενδιαφέρον, και αυτό για τους περισσότερους ανθρώπους είναι αδύνατον να ξεπεραστεί. Ναι, είναι πιο δύσκολο να βρεις χρόνο για το πάθος σου όταν έχεις παιδιά, αλλά αυτό είναι το εύκολο μέρος. Το πραγματικό θέμα είναι ότι τότε πια δεν θέλεις.

Όμως, η πιο ενδιαφέρουσα επίπτωση της Θεωρίας των Εισιτηρίων είναι ότι προτείνει τρόπους για να ενθαρρύνει τους ανθρώπους να μεγαλουργήσουν.

Αν η συνταγή για ιδιοφυΐα είναι σκέτα έφεση και σκληρή δουλειά, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ελπίζουμε ότι είμαστε προικισμένοι από τη φύση και να δουλεύουμε όσο πιο σκληρά μπορούμε. Αλλά αν το πάθος για κάτι είναι και αυτό ένα κρίσιμο συστατικό της μεγαλοφυΐας, μπορεί να είμαστε σε θέση, καλλιεργώντας το, να καλλιεργήσουμε την ιδιοφυΐα την ίδια.

Για παράδειγμα, η Θεωρία των Εισιτηρίων υποδηλώνει ότι ένας τρόπος για να πετύχεις, είναι να χαλαρώσεις λίγο. Αντί να τρως τα νύχια σου από το άγχος και να κυνηγάς αυτόν που όλοι συμφωνούν ότι είναι ο πιο ανερχόμενος τομέας, ίσως πρέπει να δοκιμάσεις να κάνεις κάτι μόνο για διασκέδαση. Και αν αισθάνεσαι ότι έχεις κολλήσει κάπου, αυτός μπορεί να είναι ένας τρόπος για να προχωρήσεις ξανά μπροστά.

Είναι σαν την διάσημη ερώτηση του Χάμινγκ. Ποια είναι τα πιο σημαντικά προβλήματα στον τομέα σου και γιατί στο καλό δεν εργάζεσαι σε ένα από αυτά; Είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να ξεκουνηθείς, αν και λίγο υπερβολικός. Μπορεί να αρκεί να αναρωτηθείς: Αν θα μπορούσα να περάσω λίγο χρόνο σε κάτι που πιθανόν να μην είναι ριζοσπαστικό, αλλά το βρίσκω πραγματικά ενδιαφέρον, τι θα ήταν αυτό;

Η Θεωρία των Εισιτηρίων προτείνει επίσης έναν τρόπο για να αποφύγεις τις συνέπειες της ηλικίας στη δουλειά σου.

Ίσως ο λόγος που οι άνθρωποι έχουν λιγότερες ιδέες όταν μεγαλώνουν να μην είναι το ότι εξασθενούν οι φυσικές τους ικανότητες. Μπορεί να συμβαίνει επειδή μόλις καθιερωθείς, αλλάζουν τα πράγματα. Δεν σου επιτρέπεται πλέον να αναλώνεσαι με δευτερεύοντα πράγματα, όπως μπορούσες όταν ήσουν νέος και κανείς δεν νοιαζόταν για αυτό.

Η λύση σε αυτό είναι προφανής: Τόλμα να χαρακτηριστείς ανεύθυνος. Δεν θα είναι εύκολο. Η φαινομενική διάσπαση της προσοχής σε νέα πράγματα θα μεταφραστεί από τους γύρω σου σαν μια ακόμα απόδειξη ότι παραμεγάλωσες. Ούτε εσύ θα ξέρεις αν κάνεις το σωστό. Στη χειρότερη όμως θα είναι πιο διασκεδαστικό από το να δουλεύεις σε κάτι που δεν σε ενδιαφέρει.

Μπορεί ακόμα και να μπορείς να καλλιεργήσεις αυτή τη νοοτροπία του συλλέκτη εισιτηρίων στα παιδιά.

Η συνηθισμένη πορεία του εκπαιδευτικού συστήματος είναι να ξεκινάς με μια ευρεία, ρηχή εστίαση και, στη συνέχεια, να την κάνεις πιο εξειδικευμένη. Αλλά μπορείς να κάνεις και κάτι επιπλέον με τα παιδιά (σου). Να βασιστείς στο σχολείο για να χειριστεί το ευρύ, ρηχό μέρος, και όποτε μπορείς να τα βοηθάς να πάνε στα βαθιά.

Όταν ενδιαφέρονται για κάτι, όσο τυχαίο και να φαίνεται αυτό, μπορείς να τα ενθαρρύνεις να παθιαστούν με αυτό, όπως ο αγαπημένος μας συλλέκτης εισιτηρίων λεωφορείων. Όχι επειδή το λέει η Θεωρία. Αλλά για να νιώσουν τη χαρά της μάθησης κάτι που δεν θα συμβεί όταν αναγκάζονται να μάθουν κάτι από έναν τρίτο. Πρόκειται για ένα μοντέλο εκπαίδευσης με λιγότερη αντίδραση. Η μάθηση σε βάθος είναι απλά μια ευχάριστη παρενέργεια του.

Έχει αποτέλεσμα;

Κανείς δεν ξέρει ακόμα. Αλλά αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα μπορεί να είναι το πιο ενδιαφέρον σημείο από όλα. Υπάρχουν τόσα πολλά που έχουμε να μάθουμε για το πως γίνεται αυτό το είδος της δουλειάς που μας πάει όλους μπροστά! Όσο παλιός και αν μας φαίνεται ο ανθρώπινος πολιτισμός, στην πραγματικά θα είναι πολύ νέος αν δεν έχουμε αποκωδικοποιήσει κάτι τόσο βασικό. Είναι συναρπαστικό να ξέρεις ότι μπορείς ακόμα να ανακαλύψεις το πως γίνεται οι ανακαλύψεις. Και αυτό από μόνο του είναι κάτι που αξίζει να σου γίνει εμμονή.


Απόδοση βασισμένη στο The Bus Ticket Theory of Genius του θρυλικού επενδυτή της Silicon Valley Paul Graham, ανάμεσα στα άλλα και συνιδρυτή του Y Combinator. Η μουσική είναι του Μεξικάνικου rock band Rey Pila.

Κατηγορίες
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Και με τον Αριστοτέλη τι κάνεις;

Πως να συμβιβάσεις τα ασυμβίβαστα και άλλα επίκαιρα μαθήματα πρακτικής φιλοσοφίας του τι σημαίνει να εκφράζεσαι ελεύθερα.

Υπερασπίστηκε τη δουλεία και αντιτάχθηκε στην έννοια της ανθρώπινης ισότητας. Αλλά δεν είναι εχθρός μας.

Ο Αριστοτέλης δεν συγχωρούσε απλά τη δουλεία, την υπερασπιζόταν. Όχι χαλαρά, αλλά με πάθος, σαν κάτι το ευεργετικό για τον σκλάβο. Πίστευε ότι κάποιοι άνθρωποι από τη φύση τους δεν μπορούν να αποφασίσουν τι είναι καλό για αυτούς και συνεπώς είναι καλύτερα να ζουν σαν “ζωντανά εργαλεία” προορισμένα για χρήση από άλλους ανθρώπους. “Ο σκλάβος είναι μέρος του αφέντη του, ένα ζωντανό αλλά ξεχωριστό μέρος του σώματός του”, έλεγε. 

Ο αντιφιλελευθερισμός του Αριστοτέλη δεν σταματούσε εκεί. Είχε την άποψη ότι οι γυναίκες είναι ανίκανες για τη λήψη σημαντικών αποφάσεων. Ούτε όσοι έκαναν χειρωνακτικές εργασίες, οι εργάτες, παρότι δεν ήταν σκλάβοι ή γυναίκες, είχαν θέση στην ιδανική του πόλη. Ο Αριστοτέλης πίστευε ότι δεν δικαιούνταν ούτε ιθαγένεια ούτε εκπαίδευση.

Δύο μέτρα και δύο σταθμά.

Φυσικά και ο Αριστοτέλης δεν ήταν ο μόνος φιλόσοφος στην ιστορία με τέτοιες απόψεις. Ο Kant και ο Houm έκαναν τακτικά ρατσιστικά σχόλια, ο Frege έκανε αντισημιτικά, και ο Wittgenstein ήταν γνωστός για τον σεξισμό του. Για να μπορούν να εστιάζουν την προσοχή τους στις πολύτιμες ιδέες που βρίσκονται στα έργα αυτών των φιλοσόφων πολλοί από τους θιασώτες τους επιλέγουν να αφήνουν στην άκρη ή να αγνοούν αυτές τις απόψεις. Το ερώτημα είναι εμείς οι υπόλοιποι μπορούμε να τις αποδεχτούμε;

Αυτή η στρατηγική, το επιλέγω ότι με συμφέρει να ακούω, μπορεί να λειτουργήσει στην περίπτωση των Kant, Hume, Frege και Wittgenstein. Η λογική είναι ότι οι βασικές φιλοσοφικές συνεισφορές τους δεν σχετίζονται με τις προκαταλήψεις τους. Δυστυχώς δεν νομίζω ότι ταιριάζει τόσο καλά με τον Αριστοτέλη: ο ρατσισμός του είναι βαθύς.

Μια ασύμβατη με το σήμερα οπτική.

Ο Αριστοτέλης πίστευε ότι η αξία ενός ανθρώπου – η αρετή του – ήταν κάτι που αποκτούσε όταν μεγάλωνε μέσω της εκπαίδευσης. Συνεπάγεται ότι οι άνθρωποι που δεν είχαν αυτό το δικαίωμα (όπως οι γυναίκες και οι σκλάβοι) ή απλά δεν το αξιοποιούσαν (όπως αυτοί που ασχολούνταν με χειρωνακτικά επαγγέλματα, οι εργάτες) δεν θα μπορούσαν ποτέ να φτάσουν στην αρετή και άρα δεν είχαν το δικαίωμα να απαιτούν ισότιμο σεβασμό και ίση αναγνώριση.

Όσο περισσότερο τον διαβάζεις, τόσο πιο γρήγορα θα καταλάβεις ότι ο Αριστοτέλης όχι μόνο δεν πίστευε στην έννοια της εγγενούς ανθρώπινης αξιοπρέπειας που είναι η βάση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σήμερα, αλλά είχε μια φιλοσοφία εντελώς ασύμβατη με αυτή. Οι απόψεις του μοιάζουν λιγότερο με τον ρατσισμό του Kant και του Houm και περισσότερο με τις απόψεις του Descartes για τα ζώα. Χαρακτηρίζοντάς τα σαν “άψυχες μηχανές” επιβεβαιώνει έναν ορθολογικό δυαδισμό στον τρόπο που βλέπει τον κόσμο. Δεν είναι απλά τυχαίες παρατηρήσεις που βρέθηκαν στο έργο του.

Η κουλτούρα της ακύρωσης.

Στα πλαίσια λοιπόν της σημερινής cancel culture*, πρέπει να “ακυρωθεί” και ο Αριστοτέλης; Να τον πετάξουμε; Είναι μια ερώτηση με μεγάλη σημασία και φοβερές επεκτάσεις. Χιλιάδες χρόνια μετά το θάνατό του, τα έργα του για την ηθική συνεχίζουν να διδάσκονται στα πανεπιστήμια και είναι αναπόσπαστο μέρος κάθε προγράμματος σπουδών στη φιλοσοφία σε όλο τον κόσμο.

* Η cancel culture (κουλτούρα της ακύρωσης) είναι το επόμενο βήμα της call-out culture (κουλτούρα της έκθεσης) και τάση της χρονιάς ειδικά στα social media. Ξέρω πολλές άγνωστες λέξεις. Η call-out culture έχει να κάνει με την κουλτούρα που δημιουργείται, η οποία καλεί τους ανθρώπους να μην αφήνουν να περνούν αναπάντητες μη ηθικά αποδεκτές συμπεριφορές (π.χ. ένα περιστατικό σεξουαλικής παρενόχλησης) και να τις ξεσκεπάζουν. Η διαφορά της cancel culture είναι ότι προχωρά παραπέρα: Ζητά δηλαδή και την παραδειγματική τιμωρία, την αποπομπή από τον χώρο εργασίας των ενόχων (π.χ. την απόλυση κάποιου που έκανε ένα ρατσιστικό αστείο) ή ακόμη και την ακύρωση της σφαίρας επιρροής ή της μνήμης τους (π.χ. να αλλάξει το όνομα ενός δρόμου, που ήταν αφιερωμένος σε κάποιον που πριν 200 χρόνια πίστευε στη δουλεία).

Οι παρεκκλίνουσες (σε σχέση με το σήμερα) απόψεις του Αριστοτέλη τον κάνουν να φαίνεται χειρότερος ακόμα και από τους “κακούς” της ιστορίας. Αυτούς που προσπάθησαν ενεργά να αποκλείσουν συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες – γυναίκες, μαύρους, εβραίους, gay και άλλους – από το δίχτυ προστασίας που προσφέρει η πίστη στη εγγενή ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Οι απόψεις του δείχνουν ότι δεν πίστευε καν ότι αυτό το δίχτυ υπάρχει.

Όταν τα οφέλη υπερτερούν.

Έχοντας πει όλα αυτά, χωρίς δεύτερη σκέψη και με βάση μόνο τα οφέλη, θα υπερασπιζόμουν τον Αριστοτέλη και τη θέση του στη διδακτέα ύλη της κάθε Φιλοσοφικής σχολής. Η σύγκριση με τις ιδέες του μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε και να εσωτερικεύσουμε καλύτερα τις δικές μας πεποιθήσεις. Το ηθικό του σύστημα – ο στόχος για προσωπική αριστεία – συλλαμβάνει αλήθειες που χιλιάδες χρόνια μετά δεν έχουμε καταφέρει να ενσωματώσουμε στο δικό μας σύστημα αξιών.

Θα το πάω μάλιστα ένα βήμα παραπέρα. Δεν είναι μόνο το ότι τα οφέλη από τη μαθητεία στον Αριστοτέλη αντισταθμίζουν το όποιο κόστος τους. Είναι ότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχει κόστος. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να τον “ακυρώσουμε” και να τον αφήσουμε πίσω. Ο Αριστοτέλης απλά και ξεκάθαρα δεν είναι ένας εχθρός μας.

Ένας διαφορετικός τρόπος να αντιλαμβάνεσαι τον άλλο.

Έχεις πολλά να διδαχτείς από τον τρόπο που οι φιλόσοφοι αντιμετωπίζουν την πιθανότητα μιας ριζικής διαφωνίας μεταξύ τους ακόμα και για τα πιο θεμελιώδη ζητήματα. Η προσέγγιση τους είναι κοινή και συνοψίζεται στο εξής: Πως να μην αντιμετωπίζεις τον συνομιλητή σου σαν εχθρικό μαχητή. Καλή η θεωρία, τι να κάνεις όμως αν κάποιος εκφράζει απόψεις που είναι αντίθετες με το δικό σου σύστημα αξιών; Πως μπορείς να αποφύγεις την εχθρότητα; Η απάντηση είναι απλή, αλλά δεν είναι αυτονόητη (και για τους πιο δύσπιστους από εμάς ακούγεται κάπως άπιαστη). Αρκεί να εκλάβεις ότι με αυτό που λέει ο άλλος κυριολεκτεί, δηλαδή να μεταφράσεις τις απόψεις του σαν μια ακριβή εικόνα για το τι πιστεύει και όχι σαν ένα ύπουλο, υποσυνείδητο μήνυμα που προσπαθεί να σου περάσει. Εξηγούμαι.


Ιστορίες, σαν και αυτή, που εμπνέουν και παρακινούν. Κάθε βδομάδα στο email σου.


Η θεωρία: Κυριολεκτικός εναντίον Μεταφορικού λόγου.

Υπάρχει ένα είδος επικοινωνίας που δεν μπορεί να αποδοθεί μέσα από τον κυριολεκτικό λόγο. Η βασική λειτουργία αυτού του είδους είναι να περνάει μηνύματα, δηλαδή να εκτελεί ένα συγκεκριμένο επικοινωνιακό έργο. Πρόκειται για το μεταφορικό λόγο. Πιο χαρακτηριστική περίπτωση μεταφορικού λόγου από την διαφήμιση δεν υπάρχει, όπου ποτέ και τίποτα δεν είναι κυριολεκτικό. Ακόμα και η ρητορική των πολιτικών, ο λόγος δηλαδή κάποιου που θέλει την ψήφο σου, είναι ένα παράδειγμα μεταφορικού λόγου, επειδή κάθε φράση είναι σχεδιασμένη να σου περάσει ένα συγκεκριμένο μήνυμα. Στην ίδια κατηγορία εμπίπτει ένα μποϊκοτάζ, μια διαμαρτυρία στο δρόμο ή ακόμα και μια δημόσια συγγνώμη.

Αυτό δεν είναι αναγκαστικά κακό. Αλλά πρέπει να έχεις στο μυαλό σου ότι ο μεταφορικός λόγος έχει πάντα την ατζέντα του και αυτή δεν είναι η αναζήτηση της αλήθειας. Ένας τρόπος για παράδειγμα να μετατρέψεις τον κυριολεκτικό λόγο σε μεταφορικό είναι να του επισυνάψεις μια λίστα ονομάτων. Από μια απλή και ειλικρινή δήλωση για τις απόψεις σου (κυριολεκτικός λόγος) μετατρέπεται σε ένα μήνυμα. Επικοινωνείς ότι αυτό που λες είναι το μόνο “σωστό”. Το γεγονός όμως ότι πολλοί άνθρωποι το πιστεύουν δεν το κάνει και πιο αληθινό.

Ο κυριολεκτικός λόγος βασίζεται στην πειθώ για την ανακάλυψη μιας αλήθειας. Επιχείρημα και απόδειξη πάνε μαζί, άλλοτε επιτυχημένα και άλλοτε όχι. Ο μεταφορικός λόγος όμως βασίζεται στο συναίσθημα και ασκεί πίεση στον παραλήπτη του που δεν στηρίζεται στη λογική. Για παράδειγμα μια δημόσια συγγνώμη ασκεί πίεση σε αυτόν που έχει θιχτεί για να συγχωρέσει αυτόν που τον έβλαψε. Ο μεταφορικός λόγος, η προσπάθεια δηλαδή να περάσεις ένα μηνυμά με οποιοδήποτε τρόπο, είναι ένα παιχνίδι εξουσίας. Και όσο πιο φορτισμένο είναι το κλίμα, τόσο περισσότερο ανθεί. Σε ακραίες συνθήκες, όπως σήμερα, κανείς δεν μπορεί να πει τίποτα χωρίς να προκαλέσει υποψίες και αντίδραση.

Δες το διαφορετικά. Απ’ έξω.

Πιο επίκαιρο παράδειγμα από το “Black lives matter” (το κίνημα για τα δικαιώματα των μαύρων πολιτών) δεν υπάρχει. Είναι μια φράση που έχει εμπλακεί σε μια πολιτική μάχη με τόσο έντονο τρόπο που κανείς δεν μπορεί πια να τη χρησιμοποιήσει κυριολεκτικά. Η χρήση της (ή ακόμα και η μη χρήση της) περνάει ένα συγκεκριμένο μήνυμα για αυτόν που τη λέει. Είσαι μαζί μας ή εναντίον μας. Αλλά αν ένας εξωγήινος που δεν ήταν εξοικειωμένος με τη σημερινή διαμάχη ερχόταν στη γη και τη χρησιμοποιούσε, τότε είναι δύσκολο να φανταστείς κάποιον που θα την έβρισκε απαράδεκτη. Το μεταφορικό πλαίσιο της φράσης θα είχε αφαιρεθεί και η κυριολεκτική της σημασία θα είχε επιστρέψει.

Στην πράξη μπορώ να φανταστώ και άλλα πράγματα που θα μπορούσε να πει αυτός ο εξωγήινος χωρίς να προσβάλει. Για παράδειγμα θα μπορούσε να πει ότι οι γυναίκες είναι κατώτερες από τους άντρες, αν υποθέσουμε ότι ο εξωγήινος ζούσε σε έναν πλανήτη χωρίς φύλα και κατέληγε στο συμπέρασμα της γυναικείας κατωτερότητας από το χρόνο που θα αφιέρωνε παρατηρώντας τη δική μας κοινωνία. Εφόσον μίλαγε με σεβασμό, θα ήμουν πρόθυμος όχι μόνο να τον ακούσω αλλά και να προσπαθήσω να καταλάβω τα επιχειρήματά του.

Η επικινδυνότητα μιας ιδέας είναι σχετική και θέμα αντίληψης.

Για μένα ο Αριστοτέλης είναι ένας τέτοιος εξωγήινος. Η προσέγγισή του στην ηθική είναι εμπειρική, δηλαδή, βασίζεται στην παρατήρηση. Κοιτούσε γύρω του και έβλεπε έναν κόσμο δουλείας και την υποταγή των γυναικών και των εργατών, μια κατάσταση που στη συνέχεια περίγραψε στην ηθική του θεωρία.

Όταν τον διαβάζω, βλέπω αυτήν την άποψη του κόσμου και αυτό είναι όλο. Δεν τη μεταφράζω σαν προϊόν κακών προθέσεων ή διαβολικών κινήτρων. Δεν την ερμηνεύω σαν σημάδι του κακού του χαρακτήρα. Και κυρίως δεν αισθάνομαι ότι πρέπει να την πολεμήσω ή να την αποσιωπήσω στα πλαίσια της ηθικής μου υποχρέωσης να προστατεύω τους πιο ευάλωτους. Φυσικά και είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια πιο επικίνδυνη ιδέα από αυτήν που διατύπωσε. Αλλά η επικινδυνότητα είναι σχετική και θέμα αντίληψης. Πρόκειται για την αιώνια διαφορά του κυριολεκτικού με το μεταφορικό λόγο.

Αυτό που κάνει την ελευθερία του λόγου πράξη είναι η δυνατότητα της διαφωνίας χωρίς εχθρότητα.

Το “cancel culture” δεν το πετυχαίνει αυτό παρά τις καλές του προθέσεις. Δεν είναι παρά μια επέκταση της επικράτησης του μεταφορικού λόγου, όπου κάθε φράση, κάθε λέξη και κάθε πράξη ταξινομείται σαν φίλος ή εχθρός, όπου το κυριολεκτικό περιεχόμενο δεν μπορεί να φτάσει στους παραλήπτες, οι οποίοι έτσι και αλλιώς έχουν πολύ λίγη πίστη στη λογική. Σε ένα τέτοιο περιοριστικό πλαίσιο, ακόμη και το ίδιο το αίτημα για ελευθερία λόγου, χάνει την κυριολεκτική του ερμηνεία. Γίνεται ένας ακόμα αποτελεσματικός τρόπος για απόκτηση περισσότερης εξουσίας από αυτούς που το εκφράζουν.

Θα το παραδεχτώ. Η τεράστια χρονική απόσταση του Αριστοτέλη από το σήμερα το καθιστά ευκολότερο να τον αντιμετωπίζουμε σαν εξωγήινο. Ένας από τους λόγους που η μελέτη των αρχαίων φιλοσόφων έχει αξία είναι ακριβώς επειδή είναι δύσκολο να τους εμπλέξουμε στα σύγχρονα παιχνίδια εξουσίας. Αντίθετα σήμερα η κάθε διαφωνία σχετικά με φορτισμένα ηθικά ζητήματα, όπως οι συζητήσεις σχετικά με την ταυτότητα του φύλου, αντιμετωπίζονται με καχυποψία και βεβαιότητα για κρυφά κίνητρα, χαρακτηριστικά της κουλτούρας του μεταφορικού λόγου, ακόμη και μεταξύ των φιλοσόφων.

Δεν ισχυρίζομαι ότι η διαφωνία με τον Αριστοτέλη μπορεί μας καθοδηγήσει για το πώς να αμβλύνουμε τις πολύ δύσκολες ηθικές διαφωνίες με τους σύγχρονούς μας αλλά νομίζω ότι αν εξετάσουμε την περίπτωσή του, θα βρούμε τουλάχιστον ποιός πρέπει να είναι ο τελικός μας στόχος. Αυτό που θέλουμε στην πραγματικότητα, όταν ζητάμε ελευθερία του λόγου, είναι η ελευθερία του να μιλάμε και να μας καταλαβαίνουν, επιτέλους, κυριολεκτικά.


Απόδοση βασισμένη στο Should We Cancel Aristotle της Agnes Callard (@AgnesCallard), καθηγήτρια φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Chicago και συγγραφέα του Aspiration: The Agency of Becoming, για τους The New York Times. H μουσική είναι μια άψογη συνεργασία του Αμερικάνου πιτσιρικά 070 Shake με το psychedelic music πρότζεκτ των Αυστραλών Tame Impala.

Κατηγορίες
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Όταν σε μισούν θανάσιμα.

Πως να αντιμετωπίσεις έναν ορκισμένο εχθρό και άλλες οδηγίες συναισθηματικής επιβίωσης.

1. Αναγνώρισε το πρόβλημα.

Ανήκεις σε ένα παράξενο είδος που ακόμα πασχίζει να κατανοήσει τις σχέσεις των ομοίων του. Μια τυχαία μετάλλαξη σε κάποιο γονίδιο σου επέτρεψε να μισείς, και κάποια άλλη να θαυμάζεις. Δεν θα καταλαβαίνεις πάντα γιατί εσύ ή οι άλλοι θα νιώθουν αυτά τα συναισθήματα. Αλλά όπως θα έχεις είδωλα έτσι θα έχεις και εχθρούς. Θα σε περιφρονούν βαθιά και θα σου προκαλούν πόνο και ταπείνωση με ζήλο και συχνότητα. Είναι μια κατάσταση πολύ τρομακτική για να μην την αναλύσεις.

2. Σταμάτα να σκέφτεσαι τον εχθρό σου σαν πανίσχυρο.

Μπορεί να είναι φαινομενικά ικανός ή πολύ πετυχημένος, αλλά ο τρόπος που σου συμπεριφέρεται αποκαλύπτει ένα σοβαρό ψυχολογικό πρόβλημα. Κανένα λογικό, ευχαριστημένο από τον εαυτό του και χορτασμένο από τη ζωή άτομο δεν θα προσπαθούσε ποτέ σκόπιμα να σε βλάψει. Ο εχθρός σου μπορεί να φαίνεται τρομακτικός, αλλά πες το κοσμική δικαιοσύνη, μπορείς να είσαι σίγουρος για την εσωτερική του δυστυχία και συναισθηματική μετριότητα. Το λέει και η θεωρία. Μόνο κάποιος αδύναμος χαρακτήρας ή χτυπημένος από τη ζωή θα αφιέρωνε χρόνο για να δημιουργήσει πρόβλημα σε κάποιον άλλο. Αντιμετωπίζεις μια πληγωμένη φιγούρα και όχι έναν ανίκητο εχθρό.

3. Αποδέξου ότι όλο αυτό το μίσος δεν είναι πραγματικά για σένα.

Οι παράλογες και άδικες συμπεριφορές του εχθρού σου είναι απλώς στρατηγικές που έχει εφεύρει για να αντιμετωπίσει τα δικά του βάσανα. Δεν ξέρεις τι είναι αυτός ο πόνος που νιώθει. Το πιο πιθανό είναι ότι προέρχεται από πράγματα στο παρελθόν του, τα οποία δεν μπορείς να μαντέψεις. Κάτι σε σένα – ίσως η εμφάνισή σου, το παρελθόν ή οι ιδέες σου – ενεργοποιεί τα πιο βάρβαρα αντανακλαστικά του. Ίσως να ήταν θύμα χρόνιας καταπίεσης ή να έχει παθολογικό άγχος για τη ζωή. Αλλά το μίσος του δεν ήταν ποτέ, τελικά, για σένα. Είσαι το θύμα, όχι η αιτία του παραλογισμού του.


Ιστορίες, σαν και αυτή, που εμπνέουν και παρακινούν. Κάθε βδομάδα στο email σου.


4. Εκτίμησε το ότι έχεις παρέα: ο καθένας μας έχει εχθρούς.

Μπορεί να αισθάνεσαι ότι είσαι ο μόνος που τραβάει αυτή την ταλαιπωρία. Θα ανακουφιστείς: στην πραγματικότητα είσαι μέλος ενός τεράστιου κλαμπ. Όλοι, όσο προσεκτικοί και αν είναι, αποκτούν εχθρούς (έχουν ακόμη και οι πιο χαρούμενοι και ξέγνοιαστοι τύποι!). Είναι αδύνατο να έχεις μια ενδιαφέρουσα ζωή χωρίς να προσελκύεις ανθρώπους που σε μισούν. Η παρουσία τους δεν λέει τίποτα για σένα, αλλά λέει τα πάντα για το πόση δυστυχία κυκλοφορεί στον πλανήτη. Είναι ένας καθρέφτης που αποκαλύπτει την σύνδεση της παθολογικής ζήλιας με τις συνεχείς συγκρίσεις που κάνουμε με τους άλλους σε αυτό τον γελοία ανταγωνιστικό κόσμο. Δεν πρέπει ποτέ να προσπαθήσεις να τους κατευνάσεις απευθείας, γιατί δεν είσαι ο πραγματικός λόγος που είναι τόσο παθιασμένοι. Ένας εχθρός δεν είναι σημάδι ότι η ζωή σου έχει πάει στραβά. Είναι απόδειξη ότι κάτι κινείται στον ορίζοντα και ότι έχεις αρχίσει να κάνεις πράγματα που αξίζουν. 

5. Μην ξεχνάς ότι έχεις επιλογές.

Έχεις κληρονομήσει από τα παιδικά σου χρόνια έναν τρόπο αντίδρασης στον όποιον εχθρό, με τον ίδιο φόβο και πανικό που πέρασες όταν συνάντησες τον πρώτο σου εχθρό στο σχολείο. Τότε πραγματικά είχες λίγες επιλογές για να τον αντιμετωπίσεις. Δεν μπορούσες να τον αποφύγεις, έπρεπε να παραμείνεις στην τάξη και να τον βλέπεις κάθε μέρα. Από τότε όμως έχει περάσει πολύς καιρός. Είναι δύσκολο να το πιστέψεις. Σήμερα έχεις όμως πολλές επιλογές. Δεν είναι όλες εύκολες αλλά οι περισσότερες είναι εφικτές. Στο θέαμα του μπορείς να αλλάξεις πεζοδρόμιο. Στις επαγγελματικές του υπονομεύσεις να αλλάξεις δουλειά. Σε ακραίες συμπεριφορές ακόμα και αλλάξεις πόλη. Είμαστε όντα εξαιρετικά ανθεκτικά. Μπορούμε να επιβιώσουμε και από την πιο άδικη παρενέργεια μιας αξιοπρεπούς ζωής: έναν αδικαιολόγητο εχθρό.

6. Πάρε την κατάσταση στα χέρια σου.

Ένας εχθρός δεν χρειάζεται να παραμείνει εχθρός για πάντα. Συχνά, η επιθετικότητα του είναι απλώς ένα σύμπτωμα ενός παράδοξου και γνήσιου ενδιαφέροντος για σένα, ακόμη και μιας αποτυχημένης αγάπης. Με τη γνώση ότι δεν είσαι στην πραγματικότητα το πρόβλημά του μπορείς να τολμήσεις ακόμα και να προσφέρεις έναν κλάδο ελαίας. Ίσως ακόμα και να μπορείς να βρεις έναν τρόπο στην καρδιά σου να τον συγχωρέσεις για το αδικαιολόγητο μίσος του και να το δεις στις πραγματικές του διαστάσεις: σαν σύμπτωμα της ανάγκης του για αγάπη.

7. Αναρωτήσου αν είναι πραγματικά εχθρός.

Μπορεί, μετά από πολύ σκέψη, να παραδεχτείς ότι υπάρχει κάποια ασάφεια στις προθέσεις του εχθρού σου. Ίσως μια πράξη του σε κάνει να συμπεράνεις ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο άσχημα όσο τα φαντάστηκες αρχικά. Βοηθά να αναγνωρίσεις ότι συχνά, ένα αίσθημα ντροπής, μας κάνει να πιστεύουμε ότι αξίζουμε τιμωρία και να βλέπουμε πράγματα εκεί που δεν υπάρχουν. Και έτσι, ένα πρωί, οι προθέσεις του ίσως να μην μοιάζουν πια τόσο κακές όσο έμοιαζαν το προηγούμενο βράδυ.


Απόδοση βασισμένη στο “I have an enemy” του The School of Life (ένα δώρο στον εαυτό σου). Η μουσική είναι των εξαιρετικών Άγγλων electronic music group Metronomy.

Κατηγορίες
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Ρίχτα ή πως να γίνεις σκληρόπετσος.

Πως να μάθεις να αγαπάς την κριτική και άλλα μαθήματα επιβίωσης αποκλειστικά για Έλληνες.

Μαθήματα για αρχάριους.

Το πρώτο μάθημα που μαθαίνεις στο εξωτερικό είναι πόσο ευάλωτος είσαι σαν Έλληνας. Δεν αντέχεται για το σκληροτράχηλο είδος μας. Δεν έχει να κάνει με σένα. Αλλά με το ότι κάθε σου αξιολόγηση, ειδικά επαγγελματική, συνοδεύεται με σχόλια για την προσωπικότητά σου. “Όχι επαρκώς κοινωνικός”, “υπερκοινωνικός”, “υπερβολικά ευαίσθητος”, “αναίσθητος”, “πιθανόν δυσάρεστος”. Μόνο το 2% των Αμερικανών ανδρών ακούει αρνητικά σχόλια (στη χώρα του) για την προσωπικότητα του στις αξιολογήσεις στελεχών δείχνουν οι έρευνες.

Μετά μαθαίνεις ακροβατικά. Πως να περπατάς σε ένα τεντωμένο σκοινί ώστε να είσαι πάντα τίμιος και αποτελεσματικός αλλά ταυτόχρονα αρεστός και σε όλους. Το πραγματικό μάθημα φυσικά είναι άλλο. Αν θες να είσαι αποτελεσματικός ή πετυχημένος, σε οποιοδήποτε τομέα, θα πρέπει να είσαι έτοιμος να κριθείς όχι μόνο για τη δουλειά σου αλλά και για τον εαυτό σου. Αρχικά δεν τρώγεται. Αλλά σταδιακά μαθαίνεις ότι για να επιβιώσεις πρέπει να μπορείς να αντέξεις ακόμα και την πιο σκληρή, πιο κακόπιστη κριτική.

Η ρίζα ενός προβλήματος που δεν έπρεπε να είναι εδώ.

Οι περισσότεροι από εμάς δεν το’ χουμε. Στις συνεντεύξεις για δουλειά συνέχεια συναντώ παιδιά που δεν εκφράζουν τις ιδέες τους και δεν τονίζουν τα δυνατά τους σημεία από φόβο. Είναι ένα είδος εξάρτησης στον έπαινο ή αδικαιολόγητου φόβου απέναντι στην κριτική που οι ψυχολόγοι πιστεύουν ότι ξεκινά από την (απερίγραπτη κάποιες φορές) Ελληνική οικογένεια, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Πολλοί από εμάς ξέρουν ότι είναι ένα θέμα που τους αφορά προσωπικά, αλλά δεν ξέρουν τι να κάνουν για αυτό.

Φυσικά και η κριτική τσούζει. Αλλά εμείς (εσύ) έχουμε γαλουχηθεί να μην διαταράζουμε την ηρεμία, να είμαστε πάνω απ’ όλα ευχάριστοι. Μέχρι να φτάσεις στην εφηβεία έχεις δει χιλιάδες ταινίες, εκπομπές και διαφημίσεις στις οποίες το πεπρωμένο σου καθορίζεται όχι από τις επιλογές σου αλλά από τον τρόπο με τον οποίο σε αντιλαμβάνονται οι άλλοι. Το μάθημα από αυτές τις ιστορίες είναι σαφές. Αυτό που σκέφτονται και λένε οι άλλοι για σένα μετράει και πολύ μάλιστα.

Υπάρχει και ένας άλλος, βαθύτερος παράγοντας που εξηγεί τη σχέση των Ελλήνων με την κριτική και τον έπαινο. Για αιώνες, οι Έλληνες δεν μπορούσαν να προστατεύσουν την ασφάλεια τους με φυσικά, νομικά ή οικονομικά μέσα. Όντας στο εξωτερικό (ή και στο εσωτερικό ό,τι και αν σημαίνει αυτό) δεν μπορούσαν να βασιστούν στο νόμο όταν η ασφάλειά τους ήταν υπό απειλή. Δεν αρκούσε να χρησιμοποιήσουν τα χρήματα τους για να ξεφύγουν ή να προστατέψουν τον εαυτό τους και τα παιδιά τους. Το να είναι αρεστοί, ή τουλάχιστον αποδεκτοί από τους ισχυρότερους ήταν μια από τις βασικές στρατηγικές επιβίωσης. Για πολλούς Έλληνες σε όλο τον κόσμο, αυτό εξακολουθεί να είναι η πραγματικότητα. Ειδικά όσοι μεγάλωσαν το 70’, το 80’, και το 90’ έχουν κληρονομήσει αυτήν την ιστορία. Η αποδοκιμασία και η κριτική μας φαίνεται τόσο δραματικά απογοητευτική – ακόμα και απειλητική – γιατί για εκατοντάδες χρόνια ήταν έτσι.

Βάλε σε αυτήν την ιστορία αυτό που βλέπουμε στην εποχή μας. Οι κινήσεις των Ελλήνων προκαλούν υπερβολικές αντιδράσεις – σε βαθμό εξευτελισμού – και αυτήν την, τόσο απαράδεκτη, κριτική σε προσωπικό επίπεδο. Από τις ειρωνείες για τα Greek Statistics μέχρι τις ταξιδιωτικές οδηγίες από χώρες, αστεία χειρότερες στην αντιμετώπιση για τον κορονοϊό, αυτό είναι μια αλήθεια. Είμαστε (είσαι) βαθιά στιγματισμένοι και αχόρταγοι για θετικά σχόλια.


Ιστορίες, σαν και αυτή, που εμπνέουν και παρακινούν. Κάθε βδομάδα στο email σου.


Μια απαραίτητη αλλαγή στη στάση σου.

Σε αυτό το πλαίσιο, τι μπορεί να σε απαλλάξει από το συνεχές άγχος για τις αντιδράσεις που προκαλεί η δουλειά σου και συχνά η προσωπικότητα σου; Οι έρευνες δείχνουν ότι το κλειδί είναι να εσωτερικεύσεις ότι η ουσιαστική δουλειά φέρνει πάντα και έπαινο αλλά και κριτική. Πολλοί από μας έχουμε την ασυνείδητη πεποίθηση (ελπίδα;) ότι η επιτυχία γίνεται πραγματικότητα κυρίως – αν όχι αποκλειστικά – με επαίνους. Η καριέρα, όμως είναι ένα άλλο άθλημα από αυτό που νομίζεις. Κάθε εξαιρετικό προϊόν, καινοτόμα ιδέα ή στρατηγική που πηγάζει από σένα (από οποιονδήποτε) θα προσελκύει πάντα υποστηρικτές και κριτικούς. Το οφείλεις στον εαυτό σου, να εκπαιδεύσεις το μυαλό σου να το αποδεχτεί και να το περιμένει.

Υπάρχουν αποτελεσματικοί τρόποι για να πετύχεις κάτι τέτοιο. Μπορείς να ξεχωρίσεις έναν άλλο Έλληνα που αντιδρά στην κριτική με τρόπο που θαυμάζεις.  Όταν τα πράγματα είναι δύσκολα, μπορείς να φαντάζεσαι πως αυτός ο τρίτος θα ανταποκρινόταν στην κριτική και έτσι να ανακαλύψεις νέους τρόπους για να αντιδράς και εσύ ο ίδιος. Ακόμα και το να διαβάζεις τις θετικές και αρνητικές κριτικές μιας ταινίας ή ενός βιβλίου βοηθά στο να πιστέψεις ότι το εύρος των αντιδράσεων που προκαλεί μια – οποιαδήποτε – δουλειά είναι τεράστιο και αναπόφευκτο. Είναι ένα ακόμα μάθημα που έχουμε πάρει όσοι από εμάς έχουμε προσπαθήσει για κάτι – οτιδήποτε -.

Κάτι που θα κάνει τη διαφορά είναι να αλλάξεις προοπτική, να μπεις στη θέση του άλλου. Θέλει εξάσκηση και αυτή πονάει. Σημαίνει να αρχίσεις να ερμηνεύεις την κριτική σαν πηγή πληροφοριών για αυτόν που την δίνει και όχι μόνο για σένα. Αντί για παράδειγμα να ερμηνεύσεις μια – ιδιαίτερα άκομψη – απόρριψη από πιθανούς χρηματοδότες σαν κριτήριο για την ποιότητα της ιδέας σου ή ακόμα χειρότερα για τις ικανότητες σου σαν επιχειρηματίας, μπορείς να αρχίσεις να τη βλέπεις σαν μια ευκαιρία για να καταλάβεις τι ψάχνουν οι συγκεκριμένοι σε μια επένδυση. Το ίδιο ισχύει και αν οι ίδιοι πιθανοί χρηματοδότες λατρέψουν την ιδέα σου. Θα πρέπει να παραδεχτείς ότι δεν λέει πολλά για την αξία σου σαν επιχειρηματία. Από την άλλη σου λέει εμμέσως πλην σαφώς τι ψάχνουν σε μια επένδυση.

Η λύση στο θέμα.

Με άλλα λόγια, η κριτική είναι ένα μοναδικό εργαλείο γιατί θα σου δίνει πάντα πληροφορίες για τα άτομα που τόσο επιθυμείς (ποθείς;) να προσεγγίσεις, να επηρεάσεις ή να προσελκύσεις. Με αυτή την μικρή αλλαγή στον τρόπο που ερμηνεύεις τις καταστάσεις, θα μάθεις σταδιακά ποιό είδος κριτικής χρειάζεται να εσωτερικεύεις και ποιο να αγνοείς για να πετύχεις τους στόχους σου, χωρίς τους έντονους – και τόσο Ελληνικούς – συναισθηματισμούς που σε κρατούν πίσω.

Τέλος, κάθε φορά που κρατιέσαι από το φόβο της κριτικής ή παραλύεις από μια σκληρή κριτική που έλαβες στο παρελθόν οφείλεις να αναρωτηθείς: “Μήπως αυτά τα σχόλια αντικατοπτρίζουν το τι πιστεύω για τον εαυτό μου; Πότε και γιατί μου συνέβη αυτό; Ισχύει;”. Αναγνωρίζοντας τη ρίζα των αρνητικών (“περιοριστικών” όπως λέει ο φίλος μου ο Joey) πεποιθήσεών σου μπορείς σταδιακά να τις αντικαταστήσεις με μια πιο ακριβή άποψη για το ποιος είσαι στ’ αλήθεια. Έτσι θα απαλλαγείς από τον συναισθηματικό αντίκτυπο της κριτικής στο πρόσωπό σου.

Οι Έλληνες ζούμε σήμερα σε μια μεταβατική, ιστορική στιγμή. Έχουμε τεράστιες νέες ευκαιρίες και ένα πολύ ευνοϊκότερο πλαίσιο. Αλλά η κληρονομιά ενός διαφορετικού παρελθόντος είναι παντού γύρω μας και μέσα μας. Η δυνατότητα να ανταποκρινόμαστε στον έπαινο και την κριτική, χωρίς να γοητευόμαστε ή να απογοητευόμαστε, θα είναι για τους περισσότερους από εμάς το διαβατήριο για να τις αξιοποιήσουμε.


Εμπνευσμένο (σε βαθμό απόδοσης) από το Learning to Love Critisism της Tara Mohr, συγγραφέα του Playing Big: Find Your Voice, Your Mission, Your Message για τους εξαιρετικούς The New York Times. Mουσική από τους Καλιφορνέζους big black delta.

✝︎

In loving memory

Aspasia

1958-2020

Κατηγορίες
ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Ο χρόνος μετράει ανάποδα.

Τι να κάνεις όταν αισθάνεσαι ότι η αντίστροφη μέτρηση για σένα έχει ξεκινήσει.

Με ρέγουλα τα μπρόκολα.

Ο νορμάλ, ο φυσιολογικός πως να το πούμε, τρόπος με τον οποίο προσπαθούμε να επεκτείνουμε τη ζωή μας είναι με το να της προσθέσουμε μερικά χρονάκια – παραδοσιακά τρώγοντας περισσότερα πράσινα, πηγαίνοντας για ύπνο νωρίς και καταναλώνοντας – κατα καιρούς –  υψηλής (ή και αρχαίας) τεχνολογίας συμπληρώματα διατροφής που μας υπόσχονται μακροημέρευση. Είναι βέβαιο. Αυτή η προσέγγιση θα μας προδώσει. Όχι απλά επειδή ο θάνατος δεν μπορεί να αποφευχθεί με τα μπρόκολα (και μόνο), αλλά επειδή ο καλύτερος τρόπος να επιμηκύνουμε την ύπαρξή μας ίσως να μην είναι αυτός που νομίζαμε μέχρι τώρα.

Αναγνώρισε ότι ο χρόνος κινείται με διαφορετικές ταχύτητες.

Ένα από τα πιο βασικά πράγματα που πρέπει να αποδεχθείς για το χρόνο (αν δεν βαριέσαι, διάβασε τη συναρπαστική ιστορία του) είναι ότι παρόλο που επιμένουμε να τον μετράμε σαν να είναι αντικειμενική ποσότητα, δεν τον νιώθουμε το ίδιο σε όλες τις συνθήκες. Είναι σαν να κινείται με διαφορετικούς ρυθμούς. Πέντε λεπτά μπορεί να μοιάζουν σαν μια ώρα. Δέκα ώρες μπορεί να μοιάζουν σαν πέντε λεπτά. Μια δεκαετία μπορεί να περάσει σαν δύο χρόνια. Δύο χρόνια μπορεί να έχουν τη βαρύτητα μισού αιώνα. Πότε ήρθε το καλοκαίρι! Τι μήνα έχουμε; Και ούτω καθεξής.

Με άλλα λόγια, η υποκειμενική εμπειρία του χρόνου δεν έχει καμία σχέση με τον τρόπο που τον μετράμε με το ρολόι. Και αυτό αφήνοντας στην άκρη την αληθινή πολυπλοκότητα του χρόνου της κβαντική φυσική (μια σύντομη ανάλυση). Ο χρόνος κινείται λίγο πολύ σύμφωνα με τις παραμορφώσεις του ανθρώπινου λεπτού. Μπορεί να πετάξει ή να συρθεί. Μπορεί να εξατμιστεί στο τίποτα ή να έχει απίστευτη πυκνότητα.

Ξανασκέψου τις προτεραιότητες σου.

Αν λοιπόν ο στόχος σου είναι να επιμηκύνεις τη ζωή σου, ό,τι κι αν σου προτείνει η αστρολόγος (ή ο διαιτολόγος) σου, οι προτεραιότητές σου οφείλουν να είναι διαφορετικές από ότι είναι σήμερα. Δεν αρκεί πια να προσθέτεις ώρες, τα νούμερα δεν βγαίνουν. Πρέπει να διασφαλίσεις ότι όσος καιρός σου μένει θα είναι αυτό που οι φιλόσοφοι αποκαλούν επαρκώς σημαντικός. Ο στόχος σου θα πρέπει να είναι η συμπύκνωση του χρόνου και όχι μόνο το στρίμωγμα ενός ή δύο ακόμη ετών στην τόσο αναξιόπιστη και εφήμερη ύπαρξή μας.

Κράτα το φρέσκο.

Γιατί ο χρόνος έχει τόσο διαφορετικές ταχύτητες και κινείται σε συγκεκριμένα σημεία τόσο γρήγορα ενώ σε άλλα με περίπλοκη μετριοπάθεια; Η απάντηση βρίσκεται στην παιδική ηλικία. Τα πρώτα δέκα χρόνια σχεδόν πάντα μοιάζουν μεγαλύτερα από οποιαδήποτε άλλη δεκαετία έχουμε στη γη. Τα έφηβικά χρόνια είναι λίγο πιο γρήγορα αλλά κάποιες στιγμές σέρνονται σχετικά. Όμως στα 40 μας, ο χρόνος έχει αρχίσει να τρέχει με έναν τρόπο που στα 60 θα εξελιχθεί σε έναν συγκλονιστικό καλπασμό.

Η διαφορά στο ρυθμό δεν είναι μυστηριώδης. Έχει να κάνει με το καινούργιο. Όσο οι μέρες είναι γεμάτες με νέες, απρόβλεπτες και απαιτητικές εμπειρίες, τόσο μεγαλύτερες μοιάζουν. Αντίστροφα, όσο περισσότερο μια μέρα είναι ακριβώς όπως η προηγούμενή της, τόσο πιο γρήγορα θα ξεχαστεί σε μια συνεχή θαμπάδα. Η καραντίνα απέδειξε ακριβώς αυτό που εγώ και άλλοι περιγράφουν.

Δες τι σου συμβαίνει.

Η παιδική ηλικία είναι η επιτομή του νέου. Οι πιο συνηθισμένες μέρες είναι γεμάτες με εξαιρετικές ανακαλύψεις και πρωτοφανείς αισθήσεις. Αυτές μπορεί να είναι τόσο συναρπαστικές όσο η πρώτη φορά που εξερεύνησες το φερμουάρ σε μια μπλούζα, έδεσες τα κορδόνια σου ή κράτησες την αναπνοή σου μέσα στο νερό, η πρώτη φορά που είδες τον ήλιο μέσα από την τρύπα μιας πετσέτας ή έσκαψες με τα δάχτυλά σου στην άμμο. 

Μέχρι τη μέση ηλικία, τα πράγματα έχουν γίνει πολύ πιο οικεία. Μπορεί να έχεις κάνει το γύρο του κόσμου μερικές φορές. Δεν είσαι πλέον ενθουσιασμένος με την ιδέα ότι θα φας έναν ανανά. Ξέρεις πως είναι να σου ανήκει ένα αυτοκίνητο. Έχεις βγάλει μερικά λεφτά και αναγνωρίζεις πως είναι να λες σε άλλους τι να κάνουν. Και σαν αποτέλεσμα, ο χρόνος περνάει και χάνεται ανελέητα.


Ιστορίες, σαν και αυτή, που εμπνέουν και παρακινούν. Κάθε βδομάδα στο email σου.


Περιόρισε το κυνήγι του καινούργιου.

Αυτό είναι ένα πρόβλημα χωρίς εύκολη απάντηση. Μια λύση που θα σου προτείνουν είναι να καταβάλλεις κάθε προσπάθεια (και το τελευταίο σου ευρώ) να ανακαλύψεις νέες πηγές του καινούργιου. Δεν αρκεί να ζεις μια μικρή, προβλέψιμη ύπαρξη. Πρέπει να αγκαλιάσεις τη γρήγορη ζωή. Πρέπει να γίνεις εξερευνητής και τυχοδιώκτης. Πρέπει να ανέβεις στο Έβερεστ. Να πέσεις από αεροπλάνο. Πρέπει να βρεις έναν τρόπο να κολυμπήσεις με δελφίνια ή να παραγγείλεις δεκατρία πιάτα σε ένα παγκοσμίου φήμης εστιατόριο στο κέντρο της Λίμα. Ναι, αυτό θα επιβραδύνει επιτέλους τον απάνθρωπο ρυθμό του χρόνου.

Αλλά αυτό σημαίνει ότι θα κινηθείς προς ένα άδικο, δαπανηρό και τελικά ανέφικτο κυνήγι του καινούργιου. Μπορεί μέχρι τη μέση ηλικία να έχεις δει πολλά πράγματα, αλλά, ευτυχώς για σένα, είναι απίθανο να έχεις παρατηρήσει στ’αλήθεια τα περισσότερα από αυτά.

Το πιο πιθανό να έχεις ρίξει μερικές βιαστικές ματιές στα θαύματα της ύπαρξης που βρίσκονται κάτω από τη μύτη σου και να υποθέτεις, πολύ άδικα, ότι ξέρεις όλα όσα πρέπει να ξέρεις γι’ αυτά. Πιστεύεις ότι καταλαβαίνεις την πόλη στην οποία ζεις και τους ανθρώπους με τους οποίους αλληλεπιδράς. Φαντάζεσαι ότι είσαι λίγο πολύ το σημείο αναφοράς των πάντων. Φυσικά, όμως, δεν συμβαίνει αυτό. Μόλις έξυσες την επιφάνεια. Βαρέθηκες έναν κόσμο που δεν έχεις αρχίσει καν να μελετάς. Και αυτός, μεταξύ άλλων, είναι ο λόγος που χρόνος σου που περνάει τόσο γρήγορα.

Μάθε από τους καλλιτέχνες. 

Οι πρωτοπόροι στο να κάνουν τη ζωή να μετράει περισσότερο δεν είναι προφανώς οι διαιτολόγοι, αλλά οι καλλιτέχνες. Ακόμα και αν τη βαριέσαι αφόρητα, η τέχνη είναι το ένα εργαλείο που σου θυμίζει πάντα πόσα λίγα έχεις κατανοήσει και παρατηρήσει. Σε επαναφέρει στα συνηθισμένα πράγματα. Σου ανοίγει ξανά τα μάτια στη λανθάνουσα ομορφιά γύρω σου και αναζωπυρώνει το ενδιαφέρον για ακριβώς αυτούς τους τομείς της ζωής σου με τους οποίους σταμάτησες να ασχολείσαι. Σε βοηθά να ανακτήσεις κάποια από αυτήν την μανιακή περιέργεια που είχες σαν παιδί.

Δεν χρειάζεται φυσικά να παράγεις τέχνη για να μάθεις το πιο πολύτιμο μάθημα των καλλιτεχνών, το οποίο είναι να παρατηρείς σωστά, να ζεις με τα μάτια ανοιχτά – και έτσι, στην πορεία, να απολαμβάνεις το χρόνο. Χωρίς καμία πρόθεση να δημιουργήσεις κάτι που θα μπορούσε να τοποθετηθεί σε μια γκαλερί ή στο Netflix, θα μπορούσες – σαν μέρος ενός στόχου να ζεις πιο πολύ στο παρόν – να κάνεις μια βόλτα σε ένα άγνωστο μέρος της πόλης, να ρωτήσεις έναν παλιό φίλο για μια πλευρά της ζωής του που ποτέ δεν τόλμησες να εξερευνήσεις ή να κρατήσεις τον σύντροφό σου με έναν τρόπο που δεν δοκιμάσες ποτέ πριν. Πρέπει να πάσχεις από σοβαρή έλλειψη φαντασίας για να πιστεύεις ότι πρέπει να πας στο Μάτσου Πίτσου για να βρεις κάτι νέο.

Παρατήρησε ξανά όσα έχεις ήδη δει.

Στο μυθιστόρημα του Ντοστογιέφσκι Ο Ηλίθιος (εδώ δωρεάν) ένας φυλακισμένος καταδικάζεται ξαφνικά σε θάνατο και του λένε ότι του έχουν απομείνει λίγα μόνο λεπτά για να ζήσει. “Τι θα γινόταν αν δεν πεθάνω!”, αναφωνεί! “Τι θα γινόταν αν μου δοθεί ξανά η ζωή! Θα μετατρέψω ένα ολόκληρο λεπτό σε δεκαετία”. Αντιμέτωπος με την απώλεια της ζωής του, ο φτωχός αναγνωρίζει ότι κάθε λεπτό θα μπορούσε να μετατραπεί σε αιώνες χρόνου, με αρκετή φαντασία και εκτίμηση.

Είναι λογικό να προσπαθείς να ζήσεις μια μακρύτερη, μεγαλύτερη ζωή. Αλλά μπορεί να βασίζεσαι σε μια ανακριβή αντίληψη του τι σημαίνει αυτό στην πραγματικότητα. Ίσως έχει έρθει η ώρα να αναδιαπραγματευτείς τη σχέση σου με το χρόνο. Θα πρέπει να στοχεύεις να ζεις το είδος της ζωής που ένας πεντάχρονος ξέρει ακριβώς πώς να ζήσει, χωρίς τις συμβουλές μας.

Όταν νιώσεις ότι η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει, δεν χρειάζεται να πασχίσεις να προσθέσεις χρόνια. Αρκεί να συμπυκνώσεις το χρόνο που σου έχει μείνει διασφαλίζοντας ότι θα ζεις κάθε μέρα συνειδητά. Δεν είναι αμπελοφιλοσοφία (η επιστήμη πίσω του). Και μπορείς να το κάνεις μέσα από έναν τόσο απλό ελιγμό: αρχίζοντας να παρατηρείς, στ’ αλήθεια όμως αυτή τη φορά, όλα όσα έχεις δει ήδη και μόνο.


Απόδοση βασισμένη στο Time is running out του εξαιρετικού The School of Life (αυτό το κιτ είναι μια καλή αγορά) και εμπνευσμένη από το editorial της Arianna Huffington για το εβδομαδιαίο της newsletter (γράψου). Η μουσική είναι των άπαικτων synth-pop Αυστραλών Cut Copy.